Bỏ qua menu
VietnamStream.comPhát một lần, lên mọi nền tảng
OBS, RTMP và cấu hình luồng

Mã hoá bằng x264 hay card đồ hoạ khi livestream: chọn theo máy

Ban biên tập VietnamStreamCập nhật 12 phút đọc

x264 hay NVENC khi livestream tuỳ vào máy. Máy có card đồ hoạ rời đời gần đây thì dùng bộ mã hoá của card (NVENC trên card NVIDIA, các hãng khác có bản tương đương): nhẹ máy, hợp nhất khi vừa chơi game vừa phát. Máy không có card rời nhưng bộ xử lý nhiều nhân thì dùng x264.

x264 cho hình tốt ở bitrate thấp nhưng ăn sức bộ xử lý. Dấu hiệu chọn sai là OBS báo khung hình bị bỏ do mã hoá.

Hai loại bộ mã hoá làm cùng một việc bằng hai bộ phận khác nhau

Trước khi gửi đi, hình từ camera hay cửa sổ game phải được nén lại theo chuẩn H.264, nếu không một giây hình thô đã nặng hơn cả đường mạng. Việc nén này phải xong trong thời gian thực: mỗi giây 30 hoặc 60 khung, khung nào chậm là mất khung đó. Ai làm việc nén là câu hỏi của bài này.

x264 là bộ mã hoá bằng phần mềm, chạy trên bộ xử lý trung tâm của máy. Nó dùng chung bộ xử lý với mọi thứ khác: hệ điều hành, trình duyệt, game, chính OBS. Bộ xử lý rảnh thì x264 làm rất kỹ; bộ xử lý đang bận thì hai bên giành nhau.

Mã hoá bằng card đồ hoạ thì dùng một mạch chuyên dụng nằm sẵn trên card hoặc trong bộ xử lý có đồ hoạ tích hợp. Mỗi hãng đặt một tên: NVENC của NVIDIA, bản của AMD, bản của Intel, và máy Mac có bản của Apple. Trong OBS, chúng hiện thành các dòng riêng trong danh sách bộ mã hoá, tuỳ máy bạn có phần cứng nào. Mạch này gần như chỉ làm một việc là nén video, nên nó ít giành sức với phần còn lại của máy.

So sánh x264 và mã hoá bằng card đồ hoạ

Đặt hai loại cạnh nhau theo những thứ ảnh hưởng tới buổi phát:

Tiêu chíx264 (bộ xử lý)Card đồ hoạ
Bộ phận gánh việcBộ xử lý trung tâmMạch mã hoá chuyên dụng trên card hoặc đồ hoạ tích hợp
Chất lượng ở bitrate thấpTốt, nhất là ở mức thiết lập chậmCard đời gần đây: khoảng cách đã hẹp, khó thấy bằng mắt. Card đời cũ: mềm hơn ở cùng bitrate
Tải lên máyNặng, tăng mạnh theo độ phân giải và số khung hìnhNhẹ, bộ xử lý gần như rảnh tay
Khi vừa chơi game vừa phátGiành bộ xử lý với game, dễ làm cả hai giậtHợp nhất; game hầu như không bị ảnh hưởng
Khi chỉ có camera và trình chiếuChạy tốt trên bộ xử lý tầm trung trở lênCũng chạy tốt; chọn loại nào cũng được
Yêu cầuMáy nào cũng cóCần card hoặc bộ xử lý có hỗ trợ; xem thông số chính hãng

Dòng thứ hai là nơi lời khuyên cũ đã lỗi thời. Nhiều hướng dẫn viết từ nhiều năm trước khẳng định mã hoá bằng card luôn xấu hơn. Điều đó đúng với các thế hệ card cũ. Với card vài năm trở lại đây, ở các mức bitrate phát trực tiếp thông thường, người xem không phân biệt được. Nếu máy có card rời tương đối mới, không có lý do gì để bắt bộ xử lý gánh.

Mức thiết lập sẵn: chậm hơn thì đẹp hơn nhưng nặng hơn

Mỗi bộ mã hoá có một thang mức thiết lập sẵn, bản tiếng Anh ghi là preset. Thang này đánh đổi giữa thời gian tính toán cho mỗi khung hình và chất lượng thu được ở cùng bitrate. Mức chậm cho bộ mã hoá thêm thời gian tìm cách nén khéo hơn, nên cùng 4.000 kbps mà hình sạch hơn. Giá phải trả là sức máy.

Với x264, thang đi từ các mức rất nhanh tới các mức chậm. OBS mặc định ở một mức khá nhanh, tên tiếng Anh là veryfast, và đó là điểm xuất phát đúng cho phần lớn máy. Mỗi nấc chậm hơn làm tải bộ xử lý tăng thấy rõ, trong khi hình chỉ đẹp lên chút ít. Từ mức mặc định xuống một hai nấc chậm hơn là vùng còn đáng thử trên máy khoẻ. Các mức chậm hẳn dành cho xuất tệp, không dành cho phát trực tiếp trên một máy đơn.

Với card đồ hoạ, thang thường được đánh số hoặc đặt tên theo hướng từ ưu tiên tốc độ tới ưu tiên chất lượng; tên cụ thể thay đổi theo hãng và theo phiên bản OBS. Vì mạch mã hoá chuyên dụng khoẻ, bạn thường để được ở mức thiên về chất lượng mà không sao. Chỉ khi vừa chơi game nặng vừa phát và thấy chỉ số xấu đi mới cần lùi về mức nhanh hơn.

Quy tắc chọn: bắt đầu ở mặc định, phát thử mười phút với cảnh nặng nhất, nhìn chỉ số. Còn dư sức thì chậm lại một nấc và thử lại. Có dấu hiệu quá tải thì nhanh lên một nấc. Không chọn mức theo máy của người khác.

Dấu hiệu quá tải: đọc đúng ba loại khung hình bị mất

OBS có một bảng thống kê, mở từ trình đơn chứa các bảng neo; tên tiếng Anh là Stats. Bảng này tách khung hình bị mất thành ba dòng, mỗi dòng chỉ về một thủ phạm khác nhau. Đọc nhầm dòng là sửa nhầm chỗ.

Khung hình bị bỏ do mã hoá chậm. Bộ mã hoá không nén kịp. Đây là dòng nói về chủ đề của bài: x264 ở mức quá chậm so với bộ xử lý, hoặc bộ xử lý đang bị thứ khác chiếm. Cách sửa nằm ở bộ mã hoá, mức thiết lập sẵn, độ phân giải, số khung hình.

Khung hình lỡ do dựng hình chậm. OBS không ghép kịp các nguồn thành khung hình, thường vì card đồ hoạ đang bị game dùng hết. Đổi bộ mã hoá không giúp gì. Cách sửa là giới hạn số khung hình của game để chừa sức cho OBS, hoặc bớt nguồn nặng trong cảnh.

Khung hình rớt do mạng. Máy nén kịp nhưng đường tải lên không chở kịp. Chuyện này thuộc về bitrate và mạng, không liên quan tới bộ mã hoá. Phần đọc chỉ số này được nói kỹ ở bài rớt khung hình, bitrate tụt khi đang phát.

Ngoài bảng thống kê, OBS còn hiện một dòng cảnh báo mã hoá quá tải ở đáy cửa sổ khi bộ mã hoá đuối. Người xem lúc đó thấy hình giật đều, khác với kiểu khựng rồi nhảy của lỗi mạng.

Máy yếu: thứ tự hạ để cứu buổi phát

Khi dòng khung hình bị bỏ do mã hoá tăng, hạ theo thứ tự dưới đây. Thứ tự này xếp theo nguyên tắc: bỏ thứ người xem ít nhận ra trước.

  1. Đóng các ứng dụng đang giành bộ xử lý. Trình duyệt mở hàng chục thẻ, phần mềm đồng bộ, trình quét virus đang chạy. Việc này không mất gì của người xem.
  2. Nếu máy có card đồ hoạ hỗ trợ, đổi từ x264 sang mã hoá bằng card. Thường riêng bước này đã đủ.
  3. Với x264, chuyển mức thiết lập sẵn sang một nấc nhanh hơn. Hình mềm đi chút ít ở cùng bitrate, nhưng hết giật.
  4. Hạ từ 60 xuống 30 khung hình mỗi giây nếu nội dung không phải game hay thể thao. Việc của bộ mã hoá giảm gần một nửa.
  5. Hạ độ phân giải đầu ra từ 1080p xuống 720p. Số điểm ảnh giảm hơn một nửa, bộ mã hoá nhẹ đi rõ rệt.
  6. Chỉ sau cùng mới nghĩ tới bitrate. Hạ bitrate hầu như không làm bộ mã hoá nhẹ hơn; nó chỉ làm hình xấu đi. Bitrate là thuốc cho bệnh mạng, không phải cho bệnh máy.

Ý cuối là chỗ người mới hay làm ngược: thấy giật là hạ bitrate. Nếu thủ phạm là máy, hình vừa giật vừa bệt hơn. Hạ độ phân giải trước mới đúng, và ở 720p thì bitrate cần thiết cũng thấp hơn sẵn. Cách cân độ phân giải với bitrate có ở bài livestream nên chọn 720p hay 1080p.

Mọi thay đổi ở trên làm trước buổi phát. Đang lên sóng thì OBS khoá phần lớn các ô này, và Facebook yêu cầu giữ nguyên thông số suốt buổi.

Vừa chơi game vừa phát trên một máy

Đây là tình huống khó nhất cho một máy đơn: game đòi cả bộ xử lý lẫn card đồ hoạ, và OBS cũng đòi cả hai. Với x264, game và bộ mã hoá giành nhau từng nhân của bộ xử lý. Kết quả hay gặp là game tụt khung hình còn luồng phát thì giật, tức cả người chơi lẫn người xem cùng khó chịu.

Mã hoá bằng card đồ hoạ gỡ được phần lớn nút thắt này, vì mạch mã hoá tách khỏi phần dựng hình của game. Bộ xử lý được trả lại cho game. Việc còn lại là chừa cho OBS một ít sức của card để ghép cảnh: đặt giới hạn khung hình trong game thấp hơn mức tối đa máy chạy được, thay vì để game chạy thả cửa. Nếu dòng khung hình lỡ do dựng hình chậm vẫn tăng, hạ thiết lập đồ hoạ của game một nấc.

Một thiết lập hợp lý cho kênh game nhỏ, máy có card rời tầm trung: mã hoá bằng card, 720p ở 60 khung hình, bitrate cố định 4.500 kbps, khung hình khoá 2 giây. Lý do chọn bitrate cố định nằm ở bài CBR hay VBR khi livestream. Đừng cố 1080p ở 60 khung hình khi chưa chắc cả máy lẫn mạng đều dư.

Thứ chưa cần mua: máy thứ hai chỉ để phát. Dàn hai máy với thiết bị ghi hình (capture card) là lựa chọn của kênh chuyên nghiệp chơi game nặng ở mức cao nhất. Với phần lớn kênh mới, một máy có card rời và thiết lập đúng là đủ.

Khi máy không gánh nổi OBS: để phòng phát trên trình duyệt lo

Có những máy mà hạ hết các nấc ở trên vẫn đuối: máy văn phòng đời cũ, máy xách tay mỏng không có card rời. Và có những buổi phát không cần tới sức dựng hình của OBS: một người nói trước webcam, hai người phỏng vấn, một buổi chia sẻ trang chiếu.

Với các buổi như vậy, phòng phát của VietnamStream chạy ngay trên trình duyệt là lối ra. Bạn không cài phần mềm, không chọn bộ mã hoá, không chọn mức thiết lập sẵn. Bố cục một người, chia đôi, lưới, ảnh trong ảnh, logo và băng chữ có sẵn; phần thông số của luồng gửi tới các nền tảng đã được đặt sẵn theo các mốc an toàn. Máy bạn vẫn phải thu và gửi hình camera lên qua trình duyệt, nên không phải là không tốn gì, nhưng bạn không còn phải tự cân một bộ mã hoá chạy thời gian thực.

Cách chọn giữa hai đường: cần nhiều cảnh phức tạp, bắt cửa sổ game, hiệu ứng riêng thì giữ OBS và chỉnh bộ mã hoá theo bài này. Cần lên sóng nhanh với camera, khách mời và trình chiếu trên một máy khiêm tốn thì dùng phòng phát trực tiếp trên trình duyệt. Hai đường không loại trừ nhau; nhiều người dùng OBS cho buổi game và phòng phát cho buổi trò chuyện.

Tự kiểm sau khi chọn bộ mã hoá

Mười phút phát thử ở chế độ không công khai, theo trình tự:

  1. Mở bảng thống kê của OBS trước khi bấm phát, để cạnh cửa sổ chính.
  2. Chạy đúng thứ nặng nhất của buổi thật: màn game đông hiệu ứng, cảnh có nhiều nguồn, video chèn vào.
  3. Nhìn dòng khung hình bị bỏ do mã hoá chậm. Lý tưởng là 0; nếu tăng đều thì quay lại danh sách hạ ở trên.
  4. Nhìn dòng khung hình lỡ do dựng hình chậm. Tăng thì chừa thêm sức card đồ hoạ cho OBS.
  5. Nhìn mức dùng bộ xử lý ở đáy cửa sổ OBS. Nằm sát trần suốt buổi là không còn dự phòng cho lúc máy nóng lên.
  6. Xem buổi phát trên điện thoại. Chuyển động có liền không, có giật theo nhịp đều không.
  7. Để chạy đủ mười phút. Máy xách tay nóng lên sẽ tự giảm sức sau vài phút, và lỗi chỉ lộ ra khi đó.

Qua bài kiểm thì lưu bộ thiết lập thành một hồ sơ cấu hình riêng trong OBS, đặt tên theo việc dùng, ví dụ "Game 720p60 card" và "Trò chuyện 720p30". Lần sau chỉ việc chọn hồ sơ.

Câu hỏi thường gặp

Máy không có card đồ hoạ rời thì livestream bằng OBS được không?

Được. Dùng bộ mã hoá x264 chạy trên bộ xử lý, để mức thiết lập sẵn ở mặc định hoặc nhanh hơn, phát 720p ở 30 khung hình. Nhiều bộ xử lý có đồ hoạ tích hợp cũng kèm mạch mã hoá riêng, hiện thành một dòng trong danh sách bộ mã hoá của OBS; thử cả hai và so chỉ số.

NVENC có làm hình xấu hơn x264 không?

Với card đời cũ thì có, hình mềm hơn ở cùng bitrate. Với card vài năm trở lại đây, ở các mức bitrate phát trực tiếp thông thường, khác biệt rất khó thấy bằng mắt. Trong khi đó lợi ích về tải máy là rõ ràng, nhất là khi vừa chơi game vừa phát.

OBS báo mã hoá quá tải thì sửa thế nào nhanh nhất?

Đổi sang mã hoá bằng card đồ hoạ nếu máy có. Nếu đang dùng x264, chuyển mức thiết lập sẵn sang một nấc nhanh hơn, rồi hạ từ 60 xuống 30 khung hình, rồi hạ độ phân giải từ 1080p xuống 720p. Hạ bitrate không giúp gì cho lỗi này vì nó là lỗi của máy, không phải của mạng.

Mức thiết lập sẵn của x264 nên để ở đâu khi phát trực tiếp?

Bắt đầu ở mức mặc định của OBS, một mức khá nhanh. Nếu phát thử thấy bộ xử lý còn dư nhiều và không có khung hình bị bỏ do mã hoá, có thể chậm lại một nấc để hình sạch hơn chút. Các mức chậm hẳn không dành cho phát trực tiếp trên một máy đơn.

Máy yếu thì nên hạ bitrate hay hạ độ phân giải trước?

Hạ độ phân giải trước. Từ 1080p xuống 720p làm số điểm ảnh giảm hơn một nửa nên bộ mã hoá nhẹ hẳn, và hình vẫn sạch ở bitrate vừa phải. Hạ bitrate mà giữ nguyên độ phân giải thì máy vẫn nặng như cũ, chỉ có hình xấu đi.

Dùng phòng phát trên trình duyệt có cần chọn bộ mã hoá không?

Không. Phòng phát của VietnamStream chạy trên trình duyệt đã đặt sẵn phần thông số của luồng gửi tới các nền tảng, bạn chỉ chọn camera, micro và bố cục. Máy vẫn phải gửi hình camera lên nên cần một đường mạng ổn định, nhưng không phải tự cân bộ mã hoá như khi dùng OBS.

bộ mã hoá OBScấu hình OBS máy yếukhung hình bị bỏlivestream game bằng OBSmã hoá bằng card đồ hoạmáy yếu livestreamNVENC OBSOBS quá tải mã hoáx264 hay NVENCx264 preset

Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.

Phát buổi đầu tiên ngay hôm nay

Gói miễn phí không cần thẻ, không giới hạn thời gian dùng thử. Mở tài khoản bằng email, thêm một nơi phát và lên sóng.