CBR hay VBR khi livestream: vì sao nền tảng khuyên bitrate cố định?
CBR hay VBR khi livestream: chọn CBR (bitrate cố định). CBR gửi dữ liệu đều từng giây nên đường tải lên và bộ đệm của nền tảng đều ổn định; YouTube nêu rõ dùng bitrate cố định trong hướng dẫn phát trực tiếp.
VBR (bitrate thay đổi theo độ phức tạp của hình) hợp cho việc ghi hình vào đĩa. Đưa nó lên luồng trực tiếp thì các đỉnh bitrate bất chợt dễ vượt sức mạng và gây rớt khung hình.
Hình dung bằng đường ống nước
Coi đường tải lên của nhà bạn là một ống nước có cỡ nhất định. Bộ mã hoá là cái vòi đổ nước vào ống. Bitrate (lượng dữ liệu gửi đi mỗi giây) là lưu lượng nước từ vòi.
Với CBR, vòi chảy một dòng đều: mỗi giây đúng chừng ấy nước, cảnh tĩnh hay cảnh động cũng vậy. Bạn chọn dòng chảy nhỏ hơn cỡ ống một khoảng an toàn, và từ đó không có gì bất ngờ. Ống không bao giờ đầy, nước tới đầu kia đều đặn.
Với VBR, vòi tự điều chỉnh theo việc cần làm. Cảnh người ngồi yên: vòi chảy nhỏ giọt vì chẳng có gì nhiều để gửi. Cảnh lia máy, pháo giấy bung, chuyển cảnh nhanh: vòi xối mạnh gấp mấy lần trong vài giây. Tính trung bình cả buổi thì lượng nước có thể vẫn như CBR, nhưng ống nước không quan tâm tới trung bình. Đúng giây vòi xối mạnh hơn cỡ ống, nước tràn ra ngoài. Trong livestream, phần tràn đó là các khung hình bị bỏ.
Khi ghi vào đĩa thì khác hẳn: đĩa là một cái bể lớn ngay dưới vòi, xối mạnh cỡ nào cũng hứng hết. Vì vậy cùng một chế độ lại tốt cho việc này và hại cho việc kia.
Vì sao nền tảng khuyên bitrate cố định
Lý do thứ nhất nằm ở phía bạn, đã nói ở trên: đường tải lên có trần cứng. Quy tắc nghề là bitrate không quá khoảng một nửa tốc độ tải lên đo đúng giờ phát. Quy tắc ấy chỉ có nghĩa khi bitrate là một con số biết trước. Với VBR, con số bạn gõ vào là mức trung bình hoặc mức mục tiêu, còn đỉnh thật thì tuỳ cảnh.
Lý do thứ hai nằm ở phía nền tảng. Máy chủ nhận luồng, cắt thành từng khúc ngắn rồi mã hoá lại ra nhiều mức chất lượng cho người xem. Dữ liệu tới đều thì khúc nào cũng đầy vừa phải, bộ đệm ổn định, độ trễ không phình ra. Dữ liệu tới lúc ít lúc nhiều thì bộ đệm lúc cạn lúc ứ, và trang kiểm tình trạng luồng bắt đầu báo bitrate không ổn định.
Vì thế các nền tảng đều hướng người phát về bitrate cố định. YouTube ghi rõ điều này trong phần thiết lập bộ mã hoá. Facebook yêu cầu thêm một điều liên quan: giữ nguyên thông số suốt buổi phát. Một luồng CBR với con số chọn đúng thoả cả hai.
VBR dùng vào việc gì, và đỉnh bitrate gây rớt khung thế nào
VBR sinh ra để tiết kiệm dung lượng mà vẫn giữ chất lượng: không phí dữ liệu cho cảnh tĩnh, dồn dữ liệu cho cảnh khó. Một tệp ghi bằng VBR nhỏ hơn tệp CBR cùng chất lượng, hoặc đẹp hơn ở cùng dung lượng. Đó là lý do mọi video tải lên mạng, mọi bản ghi lưu kho đều nên xuất kiểu này hoặc kiểu theo chất lượng.
Còn trong luồng trực tiếp, chuỗi sự kiện khi VBR lên đỉnh diễn ra thế này. Cảnh trở nên phức tạp, bộ mã hoá đẩy bitrate vọt lên. Đường tải lên không chở kịp, dữ liệu chờ gửi dồn lại trong OBS. Hàng chờ dài quá ngưỡng, OBS bỏ bớt khung hình để đuổi kịp thời gian thực. Người xem thấy hình khựng đúng vào lúc sôi động nhất của buổi phát: lúc mở hộp, lúc ghi bàn, lúc công bố giá.
Điều khó chịu là lỗi này không lộ ra khi phát thử bằng cảnh ngồi nói. Cảnh tĩnh thì VBR chạy rất nhẹ, mọi chỉ số đều xanh. Tới buổi thật có chuyển động mạnh mới rớt. Nếu bạn từng gặp cảnh "thử thì ổn, phát thật lại giật ở đoạn cao trào", hãy mở phần Đầu ra của OBS xem mục điều khiển bitrate đang là gì trước khi đổ cho nhà mạng.
Các chế độ điều khiển bitrate trong OBS và việc hợp với từng chế độ
Ở chế độ Nâng cao của phần Đầu ra, mục điều khiển bitrate (bản tiếng Anh ghi Rate Control) có vài lựa chọn. Tên và số lựa chọn thay đổi theo bộ mã hoá và phiên bản OBS; bảng dưới là các chế độ hay gặp:
| Chế độ | Cách hoạt động | Dùng cho |
|---|---|---|
| CBR | Giữ bitrate đúng con số đã đặt, kể cả khi cảnh tĩnh | Phát trực tiếp lên mọi nền tảng |
| VBR | Bitrate lên xuống quanh mức mục tiêu, có thể đặt mức đỉnh | Ghi hình khi cần khống chế dung lượng tệp |
| ABR | Giữ bitrate trung bình, cho phép dao động | Hiếm khi cần; không dùng cho phát trực tiếp |
| CRF hoặc CQP | Giữ chất lượng cố định, bitrate thả tự do theo cảnh | Ghi hình chất lượng cao vào đĩa; tuyệt đối không dùng để phát |
| Không nén mất dữ liệu | Giữ nguyên mọi chi tiết, tệp rất lớn | Ghi đoạn ngắn để dựng lại; không dùng để phát |
Quy tắc gọn: thẻ phát luồng luôn là CBR. Thẻ ghi hình thì tuỳ, và nếu ghi cùng lúc với phát bằng một bộ mã hoá riêng thì chọn chế độ theo chất lượng. Con số bitrate cho CBR lấy ở bài cài bitrate OBS cho Facebook, YouTube, Twitch.
Thiết lập CBR trong OBS, kể cả khi dùng card đồ hoạ
Làm một lần rồi lưu thành hồ sơ cấu hình:
- Mở Cài đặt, phần Đầu ra. Nếu đang ở chế độ Đơn giản, OBS đã dùng bitrate cố định cho phần phát; bạn chỉ cần điền con số.
- Muốn nhìn rõ và chỉnh thêm thì đổi chế độ đầu ra sang Nâng cao, mở thẻ dành cho phát luồng.
- Chọn bộ mã hoá: x264 nếu dùng bộ xử lý, hoặc bộ mã hoá của card đồ hoạ nếu máy có.
- Ở dòng điều khiển bitrate, chọn CBR. Điền bitrate theo độ phân giải và theo mạng.
- Đặt khoảng cách khung hình khoá (keyframe) là 2 giây ở ngay bên dưới.
- Lưu, phát thử mười phút với cảnh có chuyển động mạnh nhất bạn sẽ dùng.
Với bộ mã hoá của card đồ hoạ, danh sách chế độ thường dài hơn x264 và có thêm các lựa chọn riêng của hãng: biến thể của VBR, chế độ theo chất lượng, có bản còn có chế độ không nén mất dữ liệu. Nguyên tắc vẫn không đổi: tìm đúng dòng CBR cho thẻ phát luồng. Một số bản còn có ô đặt bitrate tối đa; ở CBR ô này không có tác dụng hoặc bị ẩn, đừng nhầm nó với bitrate chính.
Mỗi bộ mã hoá giữ thiết lập riêng. Đổi từ x264 sang card đồ hoạ xong phải nhìn lại cả ba dòng: điều khiển bitrate, bitrate, khung hình khoá. Cách chọn giữa hai loại bộ mã hoá có ở bài mã hoá bằng x264 hay card đồ hoạ khi livestream.
Bốn lầm tưởng khiến người ta bật VBR cho luồng trực tiếp
Nghe qua thì hợp lý, nhưng mỗi ý đều hỏng ở cùng một chỗ: đường ống có cỡ cố định.
"VBR cho hình đẹp hơn ở cùng bitrate." Đúng với tệp ghi, vì đỉnh bitrate được dùng trọn. Với luồng trực tiếp, đỉnh ấy không lọt qua đường mạng, nên phần "đẹp hơn" biến thành khung hình bị bỏ.
"CBR lãng phí khi hình đứng yên." Có phần đúng: ở cảnh tĩnh, bộ mã hoá chèn dữ liệu đệm cho đủ số. Nhưng thứ bị "phí" là băng thông bạn đã dành sẵn cho buổi phát, không tốn thêm đồng nào. Đổi lại bạn có một luồng mà nền tảng và mạng đều đoán trước được.
"Đặt VBR với mức đỉnh bằng mức trung bình là an toàn." Lúc đó nó gần như CBR nhưng thiếu phần giữ đều ở cảnh tĩnh, và vài nền tảng vẫn báo bitrate thấp bất thường khi hình đứng yên lâu. Đã muốn đều thì chọn thẳng CBR.
"Chế độ theo chất lượng là cao cấp nhất nên dùng luôn cho phát." Chế độ này thả bitrate hoàn toàn tự do. Một cảnh nhiều chi tiết có thể đẩy bitrate lên gấp nhiều lần mức mạng chịu được. Nó chỉ dành cho ghi vào đĩa.
Phát và ghi cùng lúc: mỗi việc một chế độ
Nhiều người vừa phát vừa muốn giữ một bản ghi đẹp để cắt video ngắn. OBS cho hai cách. Cách nhẹ máy: thẻ ghi hình dùng lại chính luồng đang phát, tức bản ghi cũng là CBR ở bitrate phát. Chất lượng bản ghi bằng đúng thứ người xem thấy, máy không tốn thêm sức.
Cách thứ hai: thẻ ghi hình dùng một bộ mã hoá riêng với chế độ theo chất lượng hoặc VBR bitrate cao. Bản ghi đẹp hơn hẳn bản phát, nhưng máy phải mã hoá hai lần cùng lúc. Máy có card đồ hoạ khá thường gánh được; máy chỉ có bộ xử lý tầm trung thì dễ quá tải và chính luồng phát bị ảnh hưởng. Thử trước bằng một buổi không công khai, nhìn chỉ số khung hình bị bỏ do mã hoá.
Nếu không muốn máy gánh thêm, còn một đường khác: để máy chủ ghi. Khi phát qua VietnamStream, buổi phát được ghi lại vào kho video ở phía máy chủ, máy bạn chỉ lo một luồng CBR duy nhất. Bản ghi ấy có chất lượng của luồng phát, đủ cho việc phát lại và cắt đoạn thông thường.
Câu hỏi thường gặp
Livestream nên để CBR hay VBR trong OBS?
Để CBR. Bitrate cố định giúp đường tải lên không bị vượt sức ở các cảnh nhiều chuyển động và giúp bộ đệm phía nền tảng ổn định. YouTube nêu rõ dùng bitrate cố định khi phát trực tiếp. VBR chỉ nên dùng ở thẻ ghi hình.
Dùng VBR để phát thì chuyện gì xảy ra?
Ở cảnh tĩnh mọi thứ có vẻ ổn. Khi cảnh trở nên phức tạp, bitrate vọt lên trên mức mạng chở được, dữ liệu dồn lại và OBS phải bỏ khung hình. Người xem thấy hình khựng, giật đúng vào các đoạn sôi động. Một số nền tảng còn báo bitrate không ổn định.
CBR có làm tốn dung lượng mạng hơn VBR không?
Tính theo tổng dữ liệu thì CBR có thể gửi nhiều hơn chút, vì nó giữ đủ bitrate cả ở cảnh tĩnh. Với gói mạng cố định không tính theo dung lượng thì điều này không gây thêm chi phí. Nếu phát bằng mạng di động tính theo dung lượng, hãy hạ bitrate thay vì đổi sang VBR.
Ghi hình bằng OBS thì nên chọn chế độ nào?
Ghi vào đĩa nên dùng chế độ theo chất lượng như CRF hoặc CQP, hoặc VBR với bitrate cao. Đĩa cứng không có trần băng thông như đường mạng, nên cứ để bộ mã hoá dùng nhiều dữ liệu ở cảnh khó. Tệp sẽ đẹp hơn bản CBR cùng dung lượng.
Chế độ Đơn giản của OBS dùng CBR hay VBR?
Ở chế độ Đơn giản, phần phát luồng dùng bitrate cố định theo con số bạn điền ở ô bitrate video, nên không cần chọn gì thêm. Muốn thấy rõ dòng điều khiển bitrate và chỉnh cả khung hình khoá thì đổi sang chế độ Nâng cao trong phần Đầu ra.
Card đồ hoạ có nhiều chế độ lạ, chọn cái nào để phát?
Vẫn chọn dòng CBR. Bộ mã hoá của card đồ hoạ thường thêm các biến thể VBR và chế độ theo chất lượng riêng của hãng, nhưng chúng dành cho ghi hình. Sau khi chọn CBR, kiểm lại bitrate và khoảng cách khung hình khoá 2 giây vì mỗi bộ mã hoá giữ thiết lập riêng.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
