Tổ chức toạ đàm trực tuyến nhiều khách mời: phân vai, bố cục
Để tổ chức toạ đàm trực tuyến có ba đến năm khách, bạn cần chốt ba thứ trước khi nghĩ tới thiết bị: ai dẫn và ai vận hành phòng phát, quy ước ai nói lúc nào, và một buổi tập kỹ thuật riêng với từng khách từ hôm trước.
Trong buổi phát, bố cục đổi theo nhịp nội dung: lưới khi thảo luận, một người khi ai đó phát biểu dài, ảnh trong ảnh khi có trình chiếu. Kỹ thuật của phòng phát lo phần ghép hình; phần giữ cho năm người không nói đè lên nhau là việc của người điều phối.
Phân vai: người dẫn, người vận hành và khách
Một buổi toạ đàm có ba vai. Hai vai đầu có thể do một người đảm nhận khi buổi nhỏ, nhưng phải biết mình đang gộp những việc gì.
| Vai | Việc trong buổi phát | Không nên làm |
|---|---|---|
| Người dẫn | Giới thiệu, đặt câu hỏi, gọi tên người nói tiếp theo, giữ giờ, chốt từng phần | Vừa hỏi vừa cúi xuống tìm nút; mắt rời ống kính quá lâu |
| Người vận hành phòng phát | Đưa khách lên hình và rút xuống, đổi bố cục, đổi băng chữ, tắt tiếng nguồn gây ồn, theo dõi trạng thái đích phát | Tự ý đổi bố cục không theo kịch bản; nói vào micro khi đang trên sóng |
| Khách | Nói khi được gọi tên, tắt micro khi không nói, nhìn ống kính | Mở buổi live trên thiết bị khác có bật loa; rời chỗ khi vẫn còn trên hình |
Phòng phát gắn với một tài khoản và chạy trên một máy, nên người vận hành chính là người mở phòng. Với ba khách trở xuống, một người dẫn có kinh nghiệm tự vận hành được, miễn là kịch bản bố cục đơn giản: lưới suốt buổi, chỉ đổi khi có trình chiếu. Từ bốn khách, hoặc khi có trình chiếu và câu hỏi của người xem, hãy tách hai vai. Cách gọn nhất: người vận hành là chủ phòng, không lên hình; người dẫn vào bằng một lời mời như mọi khách. Lời mời đó chiếm một chỗ trong giới hạn của gói, nên gói Cơ bản còn ba chỗ và gói Chuyên nghiệp còn bốn chỗ cho khách thật.
Quy ước nói: thứ giữ cho năm người không đè lên nhau
Kỹ thuật không tự phân xử được ai nói trước. Năm quy ước sau phải được gửi bằng chữ cho mọi khách và nhắc lại ở buổi tập:
Tắt micro khi không nói. Năm micro cùng mở là năm nguồn tiếng gõ phím, tiếng quạt, tiếng xe ngoài cửa sổ cộng lại. Dặn khách tự tắt micro khi đã nói xong ý và bật lại khi được gọi tên. Người vận hành là lớp bảo hiểm thứ hai: thấy nguồn nào ồn thì tắt tiếng nguồn đó trong phòng. Khách bị tắt tiếng sẽ thấy thông báo ở trang của mình, nên dặn trước để họ không hoảng.
Người dẫn gọi tên trước khi hỏi. Câu "Các vị nghĩ sao?" ném vào năm người qua mạng sẽ nhận về hoặc im lặng, hoặc ba người cùng nói. Luôn gọi đích danh: "Anh Quân, từ góc nhìn của người làm xưởng, anh thấy thế nào?". Tên đặt ở đầu câu để khách kịp bật micro.
Muốn nói thêm thì giơ tay trong khung hình. Ở bố cục lưới, người dẫn thấy mọi khung nên một bàn tay giơ lên là đủ. Người dẫn ghi nhận bằng lời: "Chị Mai có ý bổ sung, mời chị sau khi anh Quân xong".
Mỗi lượt nói có trần thời gian. Thống nhất từ buổi tập: lượt trả lời thường khoảng hai phút, lượt phát biểu chính khoảng năm phút. Người dẫn báo "còn ba mươi giây" bằng tín hiệu tay đã hẹn chứ không cắt lời.
Kênh nhắn riêng cho ê-kíp. Một nhóm nhắn tin gồm người dẫn, người vận hành và các khách, mở trên điện thoại để im lặng. Người vận hành nhắn "anh Quân tắt giúp quạt" thay vì nói lên sóng.
Đổi bố cục theo nhịp nội dung
Bố cục là cách bạn nói với người xem rằng lúc này nên nhìn vào đâu. Ghi sẵn vào kịch bản phần nào dùng bố cục nào:
| Lúc nào | Bố cục | Vì sao |
|---|---|---|
| Mở đầu, người dẫn chào và nêu chủ đề | Một người | Người xem cần một gương mặt để bám vào trước khi gặp cả nhóm |
| Giới thiệu khách, thảo luận qua lại | Lưới | Thấy được phản ứng của mọi người; người dẫn nhìn được ai giơ tay |
| Một khách phát biểu trên hai phút | Một người, khách đó là hình chính | Bốn khung ngồi im quanh một người nói làm loãng sự chú ý |
| Người dẫn hỏi sâu một khách | Chia đôi | Thành cuộc phỏng vấn ngắn giữa toạ đàm |
| Khách chiếu tài liệu, hình ảnh | Ảnh trong ảnh | Phần trình chiếu chiếm khung lớn, người nói ở ô nhỏ để vẫn thấy mặt |
| Chốt buổi, cảm ơn | Lưới rồi về một người | Cho mọi khách chào, sau đó người dẫn nói câu cuối |
Hai lỗi đối nghịch nhau đều hay gặp. Một là để lưới suốt chín mươi phút: an toàn nhưng người xem mỏi mắt vì gương mặt nào cũng bé. Hai là đổi theo từng câu nói: người xem chóng mặt, người vận hành dễ bấm nhầm. Mốc dễ nhớ: chỉ đổi khi kiểu nói thay đổi, từ thảo luận sang phát biểu, từ phát biểu sang trình chiếu. Ưu nhược của từng kiểu khung được phân tích kỹ ở bài chọn bố cục một người, chia đôi hay lưới.
Buổi tập kỹ thuật riêng với từng khách hôm trước
Dồn việc thử kỹ thuật của năm người vào năm phút cuối là công thức của một buổi phát trễ giờ: chỉ cần một khách chưa cấp được quyền micro là bốn người còn lại ngồi chờ. Hãy hẹn riêng từng khách mười phút vào hôm trước, dùng một phiên phát thử không công khai:
- Khách mở link trên đúng thiết bị, đúng chỗ ngồi sẽ dùng hôm sau. Thử ở văn phòng rồi hôm sau lên sóng ở nhà thì coi như chưa thử, vì mạng và ánh sáng đã khác.
- Đi hết đường vào phòng. Cấp quyền camera, micro, chọn đúng micro, vào phòng chờ. Lần đầu mất năm phút thì hôm sau chỉ còn ba mươi giây.
- Thử tiếng với tai nghe. Nghe hai chiều, kiểm vọng. Khách chưa có tai nghe thì còn một ngày để mượn hoặc mua.
- Chỉnh khung hình. Ánh sáng trước mặt, ống kính ngang tầm mắt, phông nền gọn.
- Cho khách xem các bố cục. Đưa khách lên hình ở lưới, ở một người, cho khách thấy mình trông ra sao. Khách biết trước sẽ bớt giật mình khi hình đổi.
- Thử phần trình chiếu nếu có. Tài liệu của khách do ai chiếu, chiếu từ máy nào, phải được chạy thử trọn một lượt.
- Nhắc quy ước nói và chốt giờ vào phòng. Gửi lại bằng tin nhắn ngay sau buổi tập.
Buổi tập còn có một lợi ích ngoài kỹ thuật: khách đã gặp bạn một lần, hôm sau họ bớt căng. Lưu ý với gói Miễn phí, mỗi phiên dài tối đa 2 giờ và cả tháng có 10 giờ, nên phiên thử chỉ cần mở khi khách đã sẵn sàng và dừng ngay khi thử xong.
Kịch bản khung giờ cho một toạ đàm 60 phút
Dưới đây là một khung mẫu giả định cho buổi có người dẫn và ba khách, để bạn chép rồi sửa theo chủ đề của mình. Phút 0 đến 3: người dẫn một mình trên hình, chào, nêu chủ đề và lý do buổi này đáng xem. Phút 3 đến 8: chuyển lưới, giới thiệu từng khách, mỗi khách chào trong hai mươi giây. Phút 8 đến 23: phần một, mỗi khách một lượt phát biểu chính, khách đang nói là hình chính.
Phút 23 đến 40: phần hai, thảo luận qua lại ở bố cục lưới, người dẫn gọi tên từng lượt. Phút 40 đến 52: câu hỏi của người xem do người vận hành chọn sẵn và nhắn cho người dẫn; mỗi câu chỉ định một khách trả lời. Phút 52 đến 58: mỗi khách một câu chốt ba mươi giây. Phút 58 đến 60: người dẫn một mình, cảm ơn, hẹn buổi sau.
Ghi kịch bản thành bảng ba cột: phút, ai nói, bố cục. Người vận hành in ra để trước mặt. Khi buổi phát trượt giờ, và nó luôn trượt, người dẫn cắt bớt phần thảo luận chứ không cắt phần chốt, vì phần chốt là thứ người xem nhớ.
Những chỗ toạ đàm hay vỡ và cách dò nhanh
Năm tình huống sau chiếm phần lớn sự cố của các buổi nhiều người:
Tiếng vọng xuất hiện khi khách thứ tư vào. Nguyên nhân gần như luôn là vị khách ấy dùng loa ngoài. Người vận hành tắt tiếng lần lượt từng khách, mỗi người vài giây; vọng hết ở ai thì người đó cần tai nghe hoặc phải tắt micro khi không nói.
Một khách đến trễ. Đừng chờ. Bắt đầu đúng giờ với những người đã có mặt, giữ chỗ trong lưới bằng cách nói rõ "anh Quân sẽ tham gia sau ít phút". Khi khách vào phòng chờ, người vận hành thử tiếng nhanh qua tin nhắn rồi đưa lên ở đoạn chuyển phần.
Hai khách tranh luận, không ai dừng. Người dẫn gọi tên một người và giao lượt rõ ràng. Nếu vẫn không dừng, người vận hành chuyển về bố cục một người với người dẫn là hình chính; việc mất hình thường làm cả hai dừng lại.
Khung hình một khách đứng lại. Mạng đầu khách yếu. Rút khách khỏi hình để lưới không có ô đông cứng, nhắn khách đổi sang 4G rồi đưa lên lại.
Máy của chủ phòng nóng và giật. Ghép năm sáu nguồn hình là việc nặng với máy tính đời cũ. Trước buổi phát, đóng mọi ứng dụng và thẻ trình duyệt khác, cắm sạc, và phát thử đủ số khách ít nhất mười phút.
Khi số diễn giả vượt quá số chỗ của gói, đừng cố nhét tất cả vào một khung. Cách chia phiên và đổi nhóm khách ở đoạn chuyển được hướng dẫn ở bài chia lượt lên sóng khi buổi live đông khách mời.
Thứ không cần cho một toạ đàm trực tuyến
Không cần mỗi khách một bộ thiết bị phòng thu. Camera sẵn có trên máy, tai nghe có dây và một chỗ ngồi sáng là đủ để người xem nghe rõ và nhìn rõ. Tiền và công sức nên dồn vào buổi tập, vì một khách đã tập với thiết bị bình thường luôn cho kết quả tốt hơn một khách có micro đắt tiền nhưng lần đầu mở link đúng giờ phát.
Không cần phông nền đồng bộ cho mọi khách. Yêu cầu năm người ở năm nơi dựng cùng một phông là bất khả thi và không cần thiết: người xem chấp nhận việc mỗi người ngồi ở một không gian riêng, miễn là gọn và đủ sáng. Sự thống nhất nên đến từ logo, màu băng chữ và nền của chương trình, những thứ bạn đặt một lần trong phòng phát.
Và không cần lấp kín từng phút. Toạ đàm hay có những khoảng người dẫn dừng lại hai giây để khách nghĩ. Qua mạng, khoảng lặng ngắn còn giúp tiếng của người tiếp theo không đè lên đuôi câu trước. Xem thêm khả năng của phần khách mời ở trang mời khách lên sóng.
Câu hỏi thường gặp
Tổ chức toạ đàm trực tuyến cần tối thiểu mấy người vận hành?
Một người là đủ khi buổi có tối đa ba khách và bố cục đơn giản: người dẫn tự mở phòng, tự đưa khách lên hình. Từ bốn khách hoặc khi có trình chiếu, nên tách một người vận hành phòng phát để người dẫn tập trung vào câu hỏi và ánh mắt.
Toạ đàm mấy khách thì người xem còn theo kịp?
Ba đến bốn khách cùng người dẫn là mức dễ theo dõi nhất. Tới sáu khung hình, mỗi gương mặt đã khá nhỏ trên điện thoại và mỗi người chỉ còn rất ít thời gian nói. Nhiều diễn giả hơn thế thì nên chia thành các phần, mỗi phần một nhóm.
Có nên để mọi khách mở micro suốt buổi toạ đàm không?
Không nên. Mỗi micro mở là thêm một nguồn tiếng ồn nền, và năm nguồn cộng lại nghe rất rõ. Quy ước phổ biến là khách tắt micro khi không nói, bật lại khi được gọi tên. Người vận hành tắt tiếng hộ khi khách quên.
Khi khách trình chiếu tài liệu thì dùng bố cục nào?
Ảnh trong ảnh: nội dung trình chiếu chiếm khung lớn, người đang nói nằm ở ô nhỏ trong góc. Người xem đọc được tài liệu mà vẫn thấy gương mặt người trình bày. Khi phần trình chiếu kết thúc, quay về lưới để tiếp tục thảo luận.
Buổi tập kỹ thuật với khách mời nên dài bao lâu?
Khoảng mười phút cho mỗi khách, hẹn riêng từng người vào hôm trước. Trong mười phút đó khách mở link trên đúng thiết bị sẽ dùng, cấp quyền, thử tiếng với tai nghe, chỉnh khung hình và xem trước các bố cục. Gộp cả nhóm vào một buổi tập chung thường kém hiệu quả hơn.
Người dẫn có bắt buộc là chủ phòng không?
Không bắt buộc. Người vận hành có thể là chủ phòng và không lên hình, còn người dẫn vào phòng bằng một lời mời như các khách. Cách này giúp người dẫn không phải chạm vào bảng điều khiển, nhưng lời mời của người dẫn chiếm một chỗ trong giới hạn khách của gói.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
