Phát trực tiếp lễ tang, lễ giỗ cho con cháu ở xa: làm sao cho trang nghiêm?
Muốn phát trực tiếp lễ tang, lễ giỗ cho trang nghiêm thì làm theo hướng ít nhất: xin ý kiến gia đình trước, dùng một máy đặt cố định ở chỗ khuất, không di chuyển, không thuyết minh, và chỉ gửi một đường dẫn riêng cho con cháu ở xa. Livestream lễ tang không đưa lên mạng xã hội.
Hai việc còn lại cần quyết từ trước: có giữ bản ghi hay không, và ai trong nhà đứng ra nhắn tin với người đang xem ở xa để người lo việc lễ không bị làm phiền.
Xin ý kiến gia đình trước khi làm bất cứ điều gì
Trong tang lễ, không ai có quyền tự quyết việc đặt một ống kính trước linh cữu. Người đề xuất, thường là một người con hay cháu rành công nghệ, cần hỏi người chủ tang và những người gần nhất với người đã khuất. Hỏi sớm, hỏi riêng, và chấp nhận câu trả lời "không" mà không thuyết phục thêm. Nếu khi còn sống người mất đã có lời dặn về chuyện hình ảnh thì lời dặn ấy đứng trên mọi sự tiện lợi.
Câu hỏi nên cụ thể để gia đình dễ trả lời: phát cho những ai, cụ thể là mấy người ở xa không về kịp; phát những phần nào, chẳng hạn lễ nhập quan, lễ viếng, lễ di quan, hay chỉ lễ truy điệu; khung hình có thấy di ảnh, linh cữu, gương mặt người nhà hay không; và sau lễ có giữ lại bản ghi không. Bốn câu này quyết định toàn bộ cách làm.
Ngoài gia đình còn có nơi tổ chức. Nhà tang lễ, chùa, nhà thờ có thể có quy định riêng về ghi hình, và vị chủ lễ cần được thưa trước. Một câu ngắn là đủ: "Gia đình có hai người con ở nước ngoài không về kịp, xin phép đặt một điện thoại cố định ở góc phòng để các em theo dõi, không ghi âm thuyết minh, không đăng lên mạng."
Ít thiết bị nhất: một máy, một chân máy, đứng yên
Mỗi món thiết bị thêm vào là một lần gia đình phải thấy "có người đang quay". Vì vậy bộ đồ chỉ gồm:
Một điện thoại là đủ. Mở phòng phát bằng trình duyệt trên điện thoại, dùng camera sau, đặt ngang trên chân máy. Không cần máy tính, không cần bàn kỹ thuật. Càng ít đồ đạc, sự có mặt của việc ghi hình càng nhẹ.
Máy không di chuyển. Không cầm máy đi theo đoàn, không lia, không kéo gần vào gương mặt ai. Một khung rộng, đứng yên, giống như một người ngồi lặng ở cuối phòng. Nếu cần phát hai nơi khác nhau, ví dụ ở nhà và ở nơi an táng, thì dừng phát, dời máy, rồi phát lại; không phát trong lúc di chuyển.
Không thuyết minh, không chữ trên hình. Không ai nói vào máy, không băng chữ, không logo, không nhạc nền thêm vào. Người ở xa nghe đúng những gì người có mặt đang nghe.
Máy phải câm và tối. Tắt chuông, tắt rung, bật chế độ không làm phiền, giảm độ sáng màn hình xuống thấp nhất và xoay màn hình vào tường. Một tiếng chuông tin nhắn giữa lúc đọc điếu văn là điều không sửa được.
Cắm sạc từ đầu. Lễ kéo dài hơn dự tính là chuyện thường. Dùng pin dự phòng đặt dưới chân máy, dây gọn sát chân, để không ai phải bước tới thay pin giữa lễ.
Chọn chỗ đặt máy sao cho không ai phải để ý
Chỗ tốt là một góc phía sau, sát tường hoặc sát cột, cao ngang vai người đứng, nhìn chếch về phía bàn thờ hoặc nơi hành lễ. Từ đó khung hình thấy được nghi lễ và lưng của những người đang dự, không thấy cận gương mặt ai đang khóc. Người ở xa cần cảm giác được đứng trong phòng, không cần cận cảnh.
Tránh ba vị trí: giữa lối người viếng đi vào, vì ai cũng phải vòng qua; ngay cạnh linh cữu, vì quá sát và quá lộ; và trước mặt gia quyến, vì ống kính chĩa thẳng vào người đang đau buồn. Nếu gia đình không muốn linh cữu lên hình, xoay khung về phía di ảnh và bàn thờ, hoặc chỉ lấy vị chủ lễ.
Về tiếng, micro của điện thoại ở cuối phòng thu được lời tụng niệm, lời cầu nguyện, điếu văn ở mức nghe được nếu phòng yên. Đừng mang thêm micro cài áo hay đi dây tới chỗ hành lễ; sự gọn gàng ở đây quan trọng hơn chất lượng tiếng. Nếu nơi tổ chức có loa, đặt máy ở phía loa hướng tới, đừng ngay sát loa. Kiểm khung hình và tiếng trước giờ lễ, khi phòng còn vắng, rồi không chạm vào máy nữa.
Chỉ dùng đường dẫn riêng, không đăng mạng xã hội
Tạo buổi phát ở chế độ không công khai và không thêm bất kỳ đích mạng xã hội nào. Buổi phát chỉ có trên trang xem riêng của nó, và chỉ người có đường dẫn mới mở được. Người thân ở xa bấm vào là xem trên điện thoại, không cần tài khoản, không cần cài gì; điều này đáng kể với những người lớn tuổi đang ở nước ngoài.
Gửi đường dẫn bằng tin nhắn riêng cho từng người, hoặc trong một nhóm rất nhỏ của người nhà. Không gửi vào nhóm họ hàng lớn, nhóm đồng nghiệp, nhóm bạn bè của người mất. Kèm một câu rõ ràng: "Đường dẫn này chỉ dành cho người nhà, xin đừng chuyển tiếp." Cần biết rằng ai cầm đường dẫn cũng xem được, nên vòng người nhận càng hẹp càng tốt. Cách đặt chế độ này nằm ở bài livestream riêng tư chỉ người có đường dẫn mới xem được.
Mạng xã hội không hợp với việc này vì ba lẽ: bài đăng hiện lên trước cả những người gia đình chưa kịp báo tin; phần bình luận và biểu tượng cảm xúc mở cho bất kỳ ai; và video nằm lại trên trang cá nhân lâu hơn ý muốn của gia đình. Trang xem riêng tránh được cả ba. Phần dựng trang được kể ở bài tạo trang xem riêng cho buổi phát.
Một người thân phụ trách liên lạc với người xem ở xa
Người đang lo việc lễ không thể cầm điện thoại trả lời "đã bắt đầu chưa", "sao không nghe thấy gì". Hãy giao hẳn việc này cho một người thân không đứng ở vị trí chính trong nghi lễ: một người cháu, người con rể, người bạn thân của gia đình. Người này ngồi ở chỗ khuất, điện thoại để im lặng, và là đầu mối duy nhất cho người ở xa.
Việc của người liên lạc
- Nhắn trước cho từng người ở xa: đường dẫn, giờ từng phần lễ theo giờ Việt Nam và theo giờ nơi họ ở.
- Trước mỗi phần lễ vài phút, nhắn một dòng "sắp bắt đầu".
- Khi người ở xa báo không xem được, không nghe được: kiểm trên điện thoại của mình bằng tai nghe trước, rồi mới ra xem máy nếu thật sự hỏng, và đi vòng phía sau.
- Nhận lời chia buồn, lời nhắn gửi của người ở xa để đọc lại cho gia đình sau lễ, không đọc trong lễ.
- Sau lễ, báo cho họ biết bản ghi có được giữ hay không.
Mẫu tin nhắn
"Anh chị ơi, em gửi đường dẫn để anh chị theo dõi lễ của bác. Lễ truy điệu 7 giờ sáng mai giờ Việt Nam, bên anh chị là 8 giờ tối nay. Máy đặt cố định ở cuối phòng nên hình sẽ đứng yên. Cần gì anh chị nhắn em, đừng gọi cho chị Hai nhé, chị đang lo việc."
Mọi liên lạc đi qua tin nhắn. Không gọi video song song vào giữa lễ, không để người ở xa lên hình hay lên tiếng trong lúc hành lễ, trừ khi gia đình chủ động dành một lúc riêng cho việc đó.
Giữ bản ghi hay không: quyết trước, không để mặc định quyết thay
Buổi phát có thể được ghi vào kho. Với tang lễ, đây là điều gia đình phải chủ động chọn. Có gia đình muốn giữ để người ở xa lệch múi giờ xem lại, hoặc để lưu lời điếu văn. Có gia đình không muốn bất kỳ bản ghi nào tồn tại. Cả hai đều chính đáng; điều không nên là sau lễ mới phát hiện có một bản ghi mà không ai nhớ đã đồng ý.
Nếu giữ: đặt tên bản ghi kín đáo, chỉ gửi đường dẫn xem lại cho đúng những người đã nhận đường dẫn trực tiếp, và hẹn một ngày xoá. Thời hạn giữ bản ghi theo gói ngắn nhất là 7 ngày ở gói Miễn phí, thường là vừa đủ cho người ở xa xem bù. Muốn giữ lâu dài thì gia đình nên lưu một bản riêng, không để trên mạng.
Nếu không giữ: kiểm trước buổi phát xem việc ghi có đang bật không, và sau lễ mở kho xoá bản ghi nếu có. Người phụ trách liên lạc báo lại cho người ở xa một câu để họ không chờ.
Lễ giỗ thì khác: nhẹ hơn và có thể hai chiều
Lễ giỗ là dịp sum họp, không khí khác hẳn. Vẫn nên hỏi người lớn trong nhà trước khi dựng máy, và vẫn chỉ dùng đường dẫn riêng, nhưng cách làm có thể ấm hơn. Máy đặt cố định nhìn về bàn thờ lúc cúng, sau đó xoay sang mâm cơm để con cháu ở xa thấy cả nhà.
Nếu gia đình muốn người ở xa "về" được nhiều hơn, có thể gửi cho họ một đường dẫn khách mời. Họ vào phòng bằng trình duyệt, lên hình cạnh khung hình ở nhà, chào ông bà và nói vài lời sau khi cúng xong. Số khách lên sóng cùng lúc theo gói là 2 ở gói Miễn phí, 4 ở gói Cơ bản và 5 ở hai gói trên. Hãy để phần này sau nghi thức cúng, không chen vào lúc đang khấn.
Bữa giỗ thường ồn, nhiều người nói cùng lúc. Đặt máy gần người lớn tuổi nhất, vì con cháu ở xa muốn nghe giọng ông bà hơn là tiếng bát đũa. Và nhớ tắt tiếng mọi điện thoại trong nhà đang mở trang xem, nếu không cả gian nhà sẽ nghe tiếng mình vọng lại sau mười mấy giây.
Những điều không làm, và danh sách kiểm trước giờ lễ
Bảy điều không làm, nên đọc cho người được giao việc nghe một lượt:
- Không phát khi gia đình chưa đồng ý, dù chỉ một người gần gũi còn ngần ngại.
- Không đăng đường dẫn hay hình chụp màn hình buổi phát lên mạng xã hội.
- Không cầm máy đi lại, không kéo gần vào gương mặt người đang khóc.
- Không quay các phần gia đình đã nói là không quay.
- Không nói vào máy, không đọc tin nhắn của người ở xa thành tiếng trong lễ.
- Không dùng đèn chiếu thêm.
- Không để mặc bản ghi nằm trong kho mà không ai quyết.
Trước giờ lễ ba mươi phút, kiểm sáu việc: sóng hoặc wifi tại đúng chỗ đặt máy còn đủ; điện thoại đã cắm pin dự phòng; chuông và thông báo đã tắt; khung hình đúng như gia đình đồng ý; phát thử hai phút và người liên lạc nghe bằng tai nghe; đường dẫn đã tới đúng những người cần. Sau đó để yên máy ở đó cho tới khi lễ xong.
Câu hỏi thường gặp
Livestream lễ tang có nên không?
Nên, khi có người thân thật sự không về kịp và gia đình đồng ý. Việc này giúp con cháu ở xa được dự lễ thay vì chỉ nghe kể lại. Điều kiện là làm kín đáo: một máy cố định, không thuyết minh, chỉ gửi đường dẫn riêng cho người nhà và không đưa lên mạng xã hội.
Phát trực tiếp lễ tang cần xin phép ai?
Trước hết là người chủ tang và những người gần gũi nhất với người đã khuất. Sau đó là nơi tổ chức như nhà tang lễ, chùa, nhà thờ và vị chủ lễ, vì mỗi nơi có thể có quy định riêng về ghi hình. Nếu người mất từng có lời dặn về hình ảnh thì cần tôn trọng lời dặn đó.
Làm sao để người ngoài không xem được buổi phát tang lễ?
Đặt buổi phát ở chế độ không công khai, không phát kèm lên mạng xã hội, và gửi đường dẫn bằng tin nhắn riêng cho từng người nhà. Ai có đường dẫn đều xem được nên cần giữ vòng người nhận thật hẹp và dặn không chuyển tiếp. Sau lễ, quyết định xoá hoặc giữ bản ghi.
Có nên giữ lại bản ghi buổi phát lễ tang không?
Tuỳ ý gia đình, nhưng phải quyết từ trước. Giữ lại giúp người ở xa lệch múi giờ xem bù và lưu được lời điếu văn; không giữ thì tránh được việc hình ảnh riêng tư nằm trên mạng. Nếu giữ, chỉ gửi đường dẫn cho đúng người nhà và hẹn ngày xoá hoặc chuyển về lưu riêng.
Dùng điện thoại phát lễ giỗ cho con cháu ở nước ngoài cần chuẩn bị gì?
Một điện thoại, một chân máy, pin dự phòng và mạng ổn định ở chỗ đặt máy. Mở phòng phát bằng trình duyệt, tạo buổi phát không công khai rồi gửi đường dẫn vào nhóm gia đình kèm giờ cúng theo giờ nơi con cháu ở. Muốn con cháu lên hình chào ông bà thì gửi thêm đường dẫn khách mời.
Người ở xa xem lễ muốn gửi lời chia buồn thì làm thế nào?
Nhắn cho người thân được giao làm đầu mối liên lạc, không gọi cho người đang lo việc lễ. Người đầu mối ghi lại các lời nhắn và đọc cho gia đình sau khi lễ xong. Cách này giữ được sự yên tĩnh của nghi lễ mà lời của người ở xa vẫn tới nơi.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
