Dạy học qua livestream: chia sẻ bài giảng, lưu lại cho học viên xem sau
Livestream dạy học hợp với lớp một chiều: một giáo viên giảng, nhiều học viên xem, không ai phải bật hình. Trong phòng phát của VietnamStream, bạn chia sẻ màn hình bài giảng ở khung lớn, để hình mình ở góc nhỏ, đặt buổi phát ở chế độ không công khai rồi gửi đường dẫn cho lớp.
Buổi học được ghi vào kho video, đặt tên theo buổi, để học viên vắng mặt hoặc muốn ôn xem lại. Điều phải nói rõ với lớp ngay từ đầu: ai có đường dẫn thì xem được, nên đây là lớp kín ở mức "không ai tình cờ thấy", chưa phải kiểm soát từng người.
Lớp phát một chiều khác phòng họp trực tuyến ở đâu
Hai loại công cụ này giải hai bài toán khác nhau. Chọn sai loại là nguồn của phần lớn nỗi bực khi dạy qua mạng:
| Tiêu chí | Phòng họp trực tuyến | Lớp phát một chiều |
|---|---|---|
| Học viên | Vào phòng, có thể bật hình, bật tiếng | Chỉ xem và nghe, không bật hình, không cần cài gì |
| Số người | Càng đông càng nặng máy và khó quản | Đông hay vắng thì máy giáo viên vẫn chỉ gánh một luồng |
| Tương tác | Nói trực tiếp, chia nhóm | Qua nhóm trò chuyện của lớp, hoặc mời một người lên sóng bằng đường dẫn khách |
| Độ trễ | Gần như tức thì | Trễ vài giây tới vài chục giây so với thực tế |
| Bản ghi | Tuỳ công cụ, thường phải tự lưu rồi gửi | Ghi vào kho, mỗi buổi một bản có trang xem riêng |
| Hợp với | Lớp nhỏ, luyện nói, kèm cặp | Bài giảng lý thuyết, ôn thi, chuyên đề, lớp vài chục tới vài trăm người |
Đừng cố biến lớp phát một chiều thành lớp thảo luận. Độ trễ khiến câu hỏi "ai trả lời được nào" rơi vào khoảng lặng nửa phút. Ngược lại, nếu bạn chủ yếu giảng và học viên chủ yếu nghe, thì việc ba mươi ô hình tắt đen của phòng họp chẳng thêm được gì ngoài những lần quên tắt tiếng.
Nhiều giáo viên dùng cả hai: buổi lý thuyết phát một chiều và ghi lại, buổi chữa bài họp nhóm nhỏ. Mỗi loại làm đúng việc của nó.
Bố cục: bài giảng lớn, hình giáo viên nhỏ
Chọn bố cục ảnh trong ảnh: màn hình bài giảng chiếm gần trọn khung, hình bạn nằm ở một góc. Học viên cần đọc được nội dung trước, còn hình giáo viên chỉ để giữ cảm giác có người đang nói với mình. Khi kể chuyện, giải đáp hay mở đầu buổi, đổi sang bố cục một người cho gương mặt đầy khung, rồi quay lại ảnh trong ảnh khi vào bài.
Để ý góc mà hình bạn che. Nếu trang bài giảng luôn có số trang hay công thức ở góc dưới phải thì chừa trống góc đó trên mẫu trang ngay từ lúc soạn. Sửa mẫu một lần đỡ phải nhớ suốt cả khoá.
Hình nhỏ vẫn cần sáng mặt. Ngồi quay mặt ra cửa sổ hoặc đặt một đèn bàn chếch phía trước; camera đặt ngang tầm mắt, kê máy tính lên vài cuốn sách nếu cần. Một ô hình tối, quay từ dưới cằm lên, làm cả buổi học trông cẩu thả dù nội dung tốt.
Chữ trên bài giảng phải to: quy tắc và cách thử
Lỗi phổ biến nhất của lớp học qua mạng không phải mất tiếng hay rớt mạng, mà là chữ quá nhỏ. Giáo viên nhìn màn hình lớn của mình và không nhận ra.
Soạn cho màn hình điện thoại. Rất nhiều học viên xem trên điện thoại, nơi cả trang bài giảng chỉ còn rộng bằng bàn tay. Mỗi trang giữ khoảng năm, sáu dòng, chữ đậm nét, nền và chữ tương phản rõ. Trang nào phải nheo mắt mới đọc được trên máy bạn thì trên điện thoại học viên là không đọc được.
Phóng to thứ đang thao tác. Khi giảng trên bảng tính, trình soạn mã hay trang web, phóng to cửa sổ tới mức bạn thấy hơi quá. Mức "hơi quá" của người giảng thường là mức vừa của người xem.
Độ phân giải giúp một phần. Chữ nhỏ và nét mảnh hưởng lợi rõ từ 1080p, có từ gói Cơ bản. Nhưng độ phân giải không cứu được trang nhồi ba mươi dòng; sửa trang vẫn là cách rẻ nhất.
Thử bằng chính điện thoại của bạn. Phát thử ở chế độ không công khai, mở trang xem trên điện thoại, để xa một cánh tay. Đọc được dòng nhỏ nhất trên trang thì đạt.
Chia sẻ bài giảng theo thứ tự nào để không lộ thứ không nên lộ
Chia sẻ màn hình là lúc dễ lộ hộp thư, tin nhắn, bảng điểm của lớp khác. Làm theo thứ tự:
- Đóng trước mọi thứ không dùng: hộp thư, ứng dụng nhắn tin, các thẻ trình duyệt riêng. Tắt thông báo của máy trong suốt buổi.
- Mở sẵn mọi tài liệu của buổi học thành từng cửa sổ, theo đúng thứ tự sẽ dùng.
- Chia sẻ một cửa sổ, không chia sẻ cả màn hình. Khi cần chuyển sang tài liệu khác, dừng chia sẻ rồi chia sẻ cửa sổ mới; mất vài giây nhưng không bao giờ lộ màn hình nền.
- Nếu phát video trong bài giảng, thử trước xem tiếng của video có đi vào luồng không. Tiếng từ một thẻ trình duyệt và tiếng từ một phần mềm ngoài được trình duyệt xử lý khác nhau, nên chỉ có thử mới biết.
- Giữ phòng phát ở một cửa sổ riêng, luôn nhìn thấy được. Thu nhỏ hoặc che khuất nó lâu có thể làm trình duyệt hãm hình.
Với môn phải viết tay như toán, hoá, có hai cách gọn. Một là bảng vẽ điện tử, viết thẳng lên cửa sổ đang chia sẻ. Hai là giấy và bút thật: dựng một điện thoại trên giá, quay thẳng xuống trang giấy, cho điện thoại đó vào phòng bằng một đường dẫn khách mời rồi đưa lên khung lớn. Các lưu ý riêng tư khi chia sẻ được kể kỹ ở bài chia sẻ màn hình khi livestream mà không lộ thông tin riêng.
Lớp kín: buổi phát không công khai và giới hạn của nó
Đặt buổi phát ở chế độ không công khai, rồi gửi đường dẫn trang xem vào nhóm của lớp. Buổi phát không hiện ở nơi công khai nào; chỉ người cầm đường dẫn mới mở được. Không thêm đích mạng xã hội cho buổi này, vì bài đăng trên trang cá nhân hay trang của trung tâm là công khai theo cách của nền tảng đó.
Giới hạn phải nói thẳng: đường dẫn không gắn với từng người. Một học viên chuyển tiếp đường dẫn thì người nhận cũng xem được, và không có gì ngăn người xem quay lại màn hình của họ. Với lớp học phí cao hoặc tài liệu cần bảo vệ chặt, hãy coi chế độ này là lớp rào đầu tiên chứ chưa phải ổ khoá. Vài việc giúp giảm rò rỉ: gửi đường dẫn sát giờ học, mỗi buổi một đường dẫn mới, và đưa quy định không chia sẻ vào nội quy lớp.
Với lớp có học sinh nhỏ tuổi, thêm một lớp cẩn trọng: không đưa hình, họ tên đầy đủ hay bài làm có tên học sinh lên sóng nếu chưa hỏi phụ huynh. Khi chữa bài, che tên và chỉ nói về lời giải, không so sánh em này với em khác. Cách đặt chế độ xem được mô tả ở bài livestream riêng tư chỉ người có đường dẫn mới xem được.
Hỏi đáp khi học viên không bật hình, không bật tiếng
Học viên không nói vào lớp được, nên bạn cần một kênh hỏi song song: thường là chính nhóm trò chuyện mà lớp đang dùng. Mở nhóm đó trên điện thoại đặt cạnh máy tính, tắt tiếng thông báo. Đừng đọc tin nhắn trong lúc đang giảng một ý; người xem thấy rõ mắt bạn liếc đi và mạch giảng đứt.
Cách chạy được: cứ hết một phần, khoảng mười lăm tới hai mươi phút, dừng hẳn hai phút để đọc câu hỏi. Nói trước với lớp ngay đầu buổi: "Câu hỏi cứ gửi vào nhóm, hết mỗi phần cô dừng lại trả lời một lượt." Vì luồng trễ vài chục giây, sau khi hỏi lớp một câu hãy đợi lâu hơn bạn thấy tự nhiên, hoặc chuyển sang ý khác rồi quay lại.
Khi cần một học viên trình bày, gửi riêng cho người đó một đường dẫn khách mời. Họ vào phòng bằng trình duyệt, bạn đưa họ lên hình ở bố cục chia đôi, xong thì rút xuống. Số khách lên sóng cùng lúc theo gói là 2, 4 hoặc 5, đủ cho phần trình bày nhóm nhỏ nhưng không phải để cả lớp cùng vào.
Bản ghi vào kho: đặt tên theo buổi, giữ bao lâu
Trước buổi đầu tiên của khoá, kiểm rằng buổi phát được ghi vào kho. Sau mỗi buổi, đổi tên bản ghi ngay theo một mẫu cố định: tên lớp, số buổi, nội dung chính. Ví dụ "Toán 9 ôn thi, buổi 07, hệ thức lượng". Số buổi viết hai chữ số để danh sách tự xếp đúng thứ tự. Tên kiểu "Buổi học tối thứ ba" sau một tháng là không ai tìm được gì.
Mỗi bản ghi có trang xem riêng. Gom các đường dẫn này vào một tin nhắn ghim trong nhóm lớp, hoặc một trang tài liệu của khoá, cập nhật sau mỗi buổi. Học viên vắng tự xem bù, bạn không phải giảng lại; học viên có mặt xem lại đúng đoạn chưa hiểu.
Thời hạn giữ bản ghi tuỳ gói: 7 ngày ở gói Miễn phí, 30 ngày ở gói Cơ bản, 90 ngày ở gói Chuyên nghiệp, 365 ngày ở gói Doanh nghiệp. So con số này với độ dài khoá học. Khoá ba tháng mà bản ghi chỉ giữ 30 ngày thì tới tuần ôn thi, những buổi đầu đã không còn. Dung lượng kho cũng có trần theo gói, nên bản ghi của khoá đã kết thúc cần được dọn. Chi tiết xem ở trang kho video phát lại.
Lỗi hay gặp trong tháng dạy đầu tiên
Mỗi lỗi dưới đây đều có dấu hiệu nhận ra trong một phút, nếu bạn biết nhìn vào đâu:
Học viên nghe tiếng vọng. Bạn đang mở trang xem của chính lớp mình trên một thiết bị bật loa để "xem có lên không". Xem thử thì đeo tai nghe hoặc tắt tiếng ngay sau vài giây.
Tiếng nhỏ, xa, lẫn tiếng gõ phím. Máy đang lấy micro gắn sẵn trên thân máy tính. Một micro cài áo hoặc tai nghe có micro đặt gần miệng cải thiện nhiều hơn bất cứ camera đắt tiền nào. Kiểm lại nguồn micro trong phòng phát đầu mỗi buổi.
Hình trang bài giảng mờ nhoè khi cuộn nhanh. Cuộn và chuyển trang liên tục buộc bộ mã hoá vẽ lại cả khung hình. Chuyển trang rồi dừng một nhịp; đường tải lên yếu thì hạ độ phân giải một bậc thay vì để hình vỡ.
Buổi học dừng đột ngột ở phút 120. Chạm trần giờ mỗi phiên của gói Miễn phí là hai giờ. Buổi ôn thi ba tiếng cần gói có trần cao hơn, hoặc chia hai phiên có giờ nghỉ.
Dạy xong mới biết không có bản ghi. Việc ghi chưa bật, hoặc kho đã đầy. Xem dung lượng kho còn trống trước buổi, không phải sau.
Câu hỏi thường gặp
Livestream dạy học khác gì dạy qua phòng họp trực tuyến?
Livestream là lớp một chiều: giáo viên phát hình và bài giảng, học viên chỉ xem, không bật hình hay tiếng và không cần cài phần mềm. Phòng họp trực tuyến cho mọi người nói với nhau tức thì nhưng nặng dần khi lớp đông. Bài giảng lý thuyết cho nhiều người hợp với livestream, còn lớp luyện nói, kèm cặp hợp với phòng họp.
Làm sao để chỉ học viên của lớp xem được buổi học?
Đặt buổi phát ở chế độ không công khai và chỉ gửi đường dẫn trang xem vào nhóm của lớp, không phát kèm lên mạng xã hội. Cần hiểu đúng giới hạn: ai nhận được đường dẫn đều xem được, kể cả khi được chuyển tiếp. Gửi đường dẫn sát giờ, đổi đường dẫn mỗi buổi và ghi rõ nội quy không chia sẻ sẽ giảm rò rỉ.
Học viên vắng mặt xem lại bài giảng bằng cách nào?
Buổi học được ghi vào kho video, mỗi bản ghi có trang xem riêng. Giáo viên đổi tên bản ghi theo số buổi và nội dung rồi gom các đường dẫn vào một tin nhắn ghim của lớp. Lưu ý thời hạn giữ bản ghi theo gói, từ 7 ngày tới 365 ngày, để chọn gói phù hợp độ dài khoá học.
Cỡ chữ bài giảng bao nhiêu thì học viên xem trên điện thoại đọc được?
Không có một con số đúng cho mọi phông chữ, nên hãy thử trực tiếp: phát thử, mở trang xem trên điện thoại, để xa một cánh tay và đọc dòng nhỏ nhất. Quy tắc soạn dễ nhớ là mỗi trang khoảng năm, sáu dòng, chữ đậm, tương phản rõ. Khi thao tác trên phần mềm thì phóng to cửa sổ tới mức thấy hơi quá.
Học viên muốn hỏi bài trong lúc giáo viên đang phát thì làm thế nào?
Dùng nhóm trò chuyện của lớp làm kênh hỏi, giáo viên dừng hai phút sau mỗi phần để trả lời một lượt. Khi cần một học viên trình bày trực tiếp, gửi cho người đó đường dẫn khách mời để lên sóng cùng giáo viên. Vì luồng phát có độ trễ, đừng chờ câu trả lời tức thì từ lớp.
Dạy học qua livestream cần mạng và máy tính mạnh cỡ nào?
Máy tính phổ thông chạy mượt trình duyệt là đủ, vì máy chỉ đẩy một luồng dù lớp đông tới đâu. Về mạng, đo tốc độ tải lên vào đúng giờ dạy và giữ bitrate không quá khoảng một nửa con số đó. Bài giảng ít chuyển động nên 720p đã ổn; chữ nhỏ, nét mảnh thì 1080p rõ hơn.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
