Livestream khoá lễ, buổi giảng pháp ở chùa: đặt máy, lấy tiếng, phát lại
Livestream ở chùa làm được với rất ít thiết bị, miễn là giữ ba điều: máy đặt cố định ở chỗ không cắt ngang lối đi, không dùng đèn chiếu gắt, và tiếng lấy từ micro cài áo của thầy giảng hoặc từ dàn âm thanh. Người vận hành ngồi khuất phía sau, chỉ theo dõi chứ không đi lại.
Buổi giảng pháp thường dài, nên phải kiểm trần giờ mỗi phiên của gói đang dùng và mốc 8 giờ của Facebook trước khi lên lịch. Bản ghi sau đó nên được xếp theo chủ đề để Phật tử tìm nghe lại.
Xin phép và thống nhất trước khi mang máy vào chánh điện
Việc đầu tiên không phải là mua máy mà là thưa với thầy trụ trì ba câu: phần nào của khoá lễ được lên hình, phần nào không; khung hình có được thấy mặt Phật tử hay chỉ thấy từ phía sau; bản ghi sẽ để công khai hay chỉ gửi trong đạo tràng. Câu trả lời quyết định chỗ đặt máy, nên phải có trước khi khoan đục bất cứ thứ gì.
Tiếp theo là báo cho đại chúng. Một câu nói trước khoá lễ là đủ: "Buổi hôm nay có phát trực tiếp, máy quay hướng về pháp toà, quý vị không muốn lên hình xin ngồi dãy bên trái." Người đến chùa cần được biết và được chọn. Dành hẳn một dãy nằm ngoài khung hình, và giữ đúng như vậy mọi buổi để ai cũng quen.
Với những phần nghi lễ riêng tư như cầu siêu có đọc tên người mất, quy y, sám hối, nhiều chùa chọn không phát hoặc chỉ phát tiếng tụng với khung hình rộng. Đó là lựa chọn của nhà chùa và gia đình; người làm kỹ thuật chỉ cần chuẩn bị sẵn cách tạm dừng hình cho gọn.
Đặt máy: không cắt lối đi, không đèn gắt
Máy đứng yên suốt buổi là nguyên tắc số một. Chọn chỗ một lần cho kỹ thì không phải chạm vào máy nữa:
Tìm chỗ không ai phải bước qua. Chánh điện có lối đi kinh hành, lối dâng hương, lối quý thầy ra vào. Chân máy đặt giữa các lối này sớm muộn cũng bị vấp, và mỗi lần có người đi ngang là một lần hình bị che. Chỗ tốt thường là sát một cây cột phía sau, lệch một bên, cao hơn đầu người đang đứng lễ.
Khung hình cho buổi giảng khác khung cho khoá lễ. Khoá lễ cần khung rộng thấy bàn Phật và đại chúng từ phía sau. Buổi giảng cần khung chặt hơn, thấy thầy từ ngực trở lên và một phần pháp toà. Nếu chỉ có một máy, đánh dấu sẵn hai mức kéo gần trên máy và đổi trước giờ, không đổi giữa buổi.
Không mang đèn chiếu vào. Đèn rọi thẳng vào mặt người đang giảng làm thầy chói mắt, làm đại chúng phân tâm và phá không khí của chánh điện. Dùng ánh sáng sẵn có: mở thêm cửa phía sau máy, bật đủ đèn trần. Hình hơi tối một chút dễ chịu hơn hình sáng mà gắt.
Khoá cân bằng trắng. Chánh điện nhiều màu vàng, đỏ và ánh nến. Máy để tự động sẽ đổi màu da liên tục, lúc xanh lúc cam. Chọn một mức cân bằng trắng cố định khi đèn đã bật đủ và giữ nguyên.
Tự kiểm: ngồi thử ở vị trí Phật tử dãy đầu và nhìn về phía máy. Nếu bạn thấy đèn báo đỏ nhấp nháy hay màn hình máy quay sáng trưng, hãy dán che đèn báo và gập màn hình lại.
Lấy tiếng: micro cài áo hay tiếng từ dàn âm thanh
Người nghe pháp cần nghe rõ từng chữ trong một, hai giờ liền. Ba cách lấy tiếng thường gặp, xếp từ nên dùng tới nên tránh:
| Cách lấy tiếng | Hợp với | Điều phải để ý |
|---|---|---|
| Từ dàn âm thanh của chùa (cổng ra phụ của bàn trộn) | Chùa đã có micro pháp toà và loa cho đại chúng | Cắm đúng loại cổng vào để không vỡ tiếng. Tiếng chuông, mõ gần micro rất lớn: nhờ người phụ trách âm thanh hạ mức kênh đó. |
| Micro cài áo không dây cho thầy giảng | Buổi giảng không có dàn âm thanh, hoặc thầy hay rời pháp toà | Cài ở vạt áo trước ngực, tránh chỗ vải y cọ vào gây sột soạt. Sạc đầy và mang theo bộ thứ hai cho buổi dài. |
| Micro gắn trên máy quay | Chỉ khi không còn cách nào khác | Thu cả tiếng quạt, tiếng xe ngoài cổng, tiếng dội. Nếu buộc phải dùng thì đưa máy lại gần pháp toà hơn. |
Khi dùng tiếng từ dàn âm thanh, phần đại chúng tụng theo sẽ rất nhỏ trên luồng vì không ai cầm micro. Một micro đặt thấp giữa đại chúng, đưa vào bàn trộn ở mức vừa phải, làm tiếng tụng có độ dày mà không lấn tiếng thầy chủ lễ.
Dù chọn cách nào, hãy nghe thử bằng tai nghe ba thứ trước giờ: giọng nói thường, một tiếng chuông, một đoạn tụng to. Chuông mà vỡ tiếng thì hạ mức vào cho tới khi hết vỡ; giọng nói nhỏ đi một chút vẫn chấp nhận được, còn tiếng vỡ thì không sửa được về sau.
Người vận hành ngồi khuất và những việc không làm trong giờ lễ
Chỗ ngồi của người vận hành nên ở sau cột hoặc ở hành lang bên, nối với máy quay bằng dây đủ dài. Máy tính giảm độ sáng màn hình, tắt mọi âm báo. Tai nghe là bắt buộc: không bao giờ mở loa máy tính để kiểm tiếng trong chánh điện.
Điện thoại dùng để xem thử ở vai người xem phải tắt tiếng ngay sau khi nghe xong vài giây. Mở chính buổi phát của mình trên một thiết bị có bật loa là nguồn tiếng vọng quen thuộc nhất, và trong chánh điện yên lặng thì tiếng vọng trễ mười mấy giây ấy ai cũng nghe thấy.
Trong giờ lễ, người vận hành không đi lại chỉnh máy, không đứng lên chụp hình, không trả lời bình luận. Việc duy nhất là nhìn vạch tiếng và trạng thái đích phát. Nếu có sự cố phải rời chỗ, đi vòng phía sau, không băng ngang trước bàn Phật.
Buổi giảng dài: trần giờ mỗi phiên của gói và mốc 8 giờ của Facebook
Một thời pháp thường một đến hai giờ, nhưng khoá tu một ngày hay đàn lễ lớn có thể kéo từ sáng tới chiều. Có hai loại trần phải kiểm trước khi lên lịch. Loại thứ nhất là trần giờ mỗi phiên theo gói VietnamStream:
| Gói | Giờ mỗi phiên | Giờ mỗi tháng | Giữ bản ghi |
|---|---|---|---|
| Miễn phí | 2 giờ | 10 giờ | 7 ngày |
| Cơ bản | 4 giờ | 60 giờ | 30 ngày |
| Chuyên nghiệp | 8 giờ | 800 giờ | 90 ngày |
| Doanh nghiệp | không trần | không trần | 365 ngày |
Loại thứ hai là trần của nền tảng nhận luồng: Facebook kết thúc mọi buổi phát ở mốc 8 giờ, bất kể bạn dùng công cụ gì. VietnamStream tự cắt và nối lại đích Facebook ngay trước mốc này, nhưng phía Facebook vẫn thành hai video nối nhau.
Cách làm chắc tay cho khoá tu cả ngày là chủ động chia phiên theo thời khoá: phiên sáng dừng ở giờ thọ trai, phiên chiều mở lại trước thời pháp. Mỗi phiên là một bản ghi riêng, dễ đặt tên và dễ tìm hơn một tệp dài tám tiếng. Nhớ cộng tổng giờ cả tháng: bốn buổi giảng hai giờ cộng một khoá tu sáu giờ đã là mười bốn giờ, vượt mức mười giờ của gói Miễn phí. Chi tiết từng gói xem ở bảng giá.
Kho phát lại xếp theo chủ đề để Phật tử nghe lại
Phần lớn người nghe pháp không nghe lúc đang phát. Họ nghe lại vào buổi tối, lúc làm bếp, và họ tìm theo đề tài chứ không theo ngày. Vì vậy cách đặt tên bản ghi quyết định kho có dùng được hay không. Một mẫu tên đủ dùng: chủ đề, tên bài giảng, rồi ngày. Ví dụ "Kinh Pháp Cú, phẩm Song Yếu, buổi 3" kèm ngày ở cuối. Tránh tên kiểu "Buổi phát chủ nhật" vì ba tháng sau không ai phân biệt được buổi nào với buổi nào.
Chốt một danh sách chủ đề ngắn ngay từ đầu, khoảng năm đến bảy nhóm: giảng kinh theo từng bộ, pháp thoại cho người mới, khoá lễ định kỳ, khoá tu, lễ lớn trong năm. Trên trang web của chùa, mỗi chủ đề là một trang, trong đó đặt khung nhúng hoặc đường dẫn tới trang xem của từng buổi, bài mới nhất ở trên cùng. Cách dựng chi tiết có ở bài dựng kho phát lại cho người lỡ buổi trực tiếp.
Lưu ý thời hạn giữ bản ghi của gói đang dùng. Những bài giảng muốn giữ lâu dài cần một gói có thời hạn đủ dài, hoặc một bản lưu riêng của chùa trên ổ cứng. Đừng để tới ngày bản ghi hết hạn mới nghĩ đến chuyện này. Tính năng kho và trang xem được mô tả ở trang kho video phát lại.
Danh sách kiểm ba mươi phút trước thời pháp
Chép ra giấy, để cạnh máy. Mỗi dòng là một lần từng có người quên:
- Máy quay cắm điện, thẻ nhớ còn chỗ nếu có quay song song.
- Micro cài áo đã sạc đầy; thưa trước với thầy thị giả để cài giúp trước khi thầy lên pháp toà, không cài lúc đại chúng đã yên vị.
- Dây tiếng từ bàn trộn đã cắm; nghe thử giọng nói, chuông, đoạn tụng.
- Khung hình không có lối đi cắt ngang; dãy không lên hình đã để bảng nhỏ nhắc.
- Đèn báo trên máy đã che; màn hình máy tính giảm sáng, tắt âm báo.
- Đích phát đã có khoá đúng; buổi phát bên mạng xã hội đã tạo với tên bài giảng.
- Phát thử vài phút ở chế độ không công khai, xem ở phía người xem rồi tắt tiếng thiết bị kiểm.
Sau buổi, làm ngay ba việc khi còn nhớ: dừng phát, đổi tên bản ghi theo mẫu, ghi vào sổ chủ đề của buổi. Để dồn cuối tháng là kho thành một dãy tệp không tên.
Lỗi hay gặp ở những buổi đầu
Tiếng thầy nhỏ dần rồi mất. Micro cài áo hết pin giữa buổi, hoặc bộ thu bị che sau cột. Dò trong một phút: nhìn đèn trên bộ thu. Phòng bằng cách sạc đầy và đặt bộ thu trong tầm nhìn thẳng tới pháp toà.
Hình bỗng trắng xoá hoặc tối sầm. Máy để phơi sáng tự động, có người mở cánh cửa lớn phía sau pháp toà. Khoá phơi sáng bằng tay khi mọi cửa đã ở trạng thái sẽ giữ suốt buổi.
Buổi phát tự dừng khi thầy đang giảng. Chạm trần giờ mỗi phiên của gói. Đây là lỗi lên lịch, không phải lỗi mạng: xem lại bảng ở trên trước mỗi buổi dài.
Phật tử ở xa báo nghe được nhưng hình đứng. Đường tải lên không đủ cho bitrate đang đặt. Hạ một bậc độ phân giải ở buổi sau; tiếng rõ và hình chạy đều quý hơn hình nét mà giật.
Giáo xứ, hội thánh cũng gặp cùng những bài toán này với khung cảnh khác; cách dựng bộ thiết bị cố định được kể kỹ hơn ở bài livestream thánh lễ cho giáo xứ.
Câu hỏi thường gặp
Livestream ở chùa cần xin phép những ai?
Trước hết là thầy trụ trì hoặc ban trị sự của chùa, để thống nhất phần nào được lên hình và bản ghi để công khai hay nội bộ. Kế đó là thông báo cho đại chúng trước khoá lễ và dành một dãy ngồi nằm ngoài khung hình. Các nghi lễ riêng của gia đình như cầu siêu thì hỏi thêm ý gia đình.
Micro cài áo có dùng được khi thầy đắp y không?
Dùng được, nhưng phải chọn chỗ cài để vải không cọ vào đầu micro. Thường cài ở vạt áo trong, phía trước ngực, và đi dây gọn bên trong. Nhờ thầy thị giả cài giúp trước giờ và nói thử vài câu trong lúc thầy cử động tay để nghe xem có tiếng sột soạt không.
Buổi giảng pháp kéo dài quá trần giờ mỗi phiên thì làm sao?
Chủ động chia thành nhiều phiên theo thời khoá, mỗi phiên ngắn hơn trần của gói: gói Miễn phí hai giờ, Cơ bản bốn giờ, Chuyên nghiệp tám giờ, Doanh nghiệp không trần. Dừng phiên ở giờ nghỉ và mở phiên mới trước thời pháp kế tiếp. Mỗi phiên thành một bản ghi riêng nên cũng dễ đặt tên hơn.
Phát khoá tu cả ngày lên Facebook có bị ngắt không?
Facebook kết thúc mỗi buổi phát ở mốc 8 giờ. Buổi dài hơn sẽ thành nhiều video nối nhau, dù công cụ phát có tự nối lại đích. Với khoá tu, cách gọn là chia phiên sáng và phiên chiều ngay từ đầu, mỗi phiên một bài đăng có tên riêng để Phật tử dễ tìm.
Có nên dùng đèn quay phim khi phát buổi giảng ở chánh điện?
Không nên. Đèn chiếu thẳng làm người giảng chói mắt và làm mất không khí trang nghiêm. Hãy tận dụng đèn trần và ánh sáng cửa, khoá phơi sáng và cân bằng trắng bằng tay. Nếu hình vẫn quá tối, thêm một đèn hắt lên trần ở phía sau máy quay sẽ dịu hơn nhiều so với đèn rọi.
Sắp xếp bản ghi pháp thoại thế nào cho dễ tìm?
Đặt tên theo mẫu chủ đề, tên bài, ngày, và giữ một danh sách chủ đề cố định khoảng năm đến bảy nhóm. Trên trang web của chùa, mỗi chủ đề là một trang chứa các buổi theo thứ tự mới nhất trước. Người nghe tìm theo đề tài nhiều hơn theo ngày, nên chủ đề phải đứng đầu tên.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
