Tốc độ mạng bao nhiêu thì livestream ổn định, đo thế nào?

Tốc độ mạng để livestream ổn định tính theo chiều tải lên, không phải tải xuống: luồng 720p ở 3.000–4.000 kbps cần đường tải lên đo được khoảng 6–8 Mbps, luồng 1080p ở 4.500–6.000 kbps cần khoảng 9–12 Mbps. Quy tắc nghề là đặt bitrate không quá khoảng một nửa tốc độ tải lên đo được.
Đo bằng một công cụ đo tốc độ bất kỳ, nhưng phải đo nhiều lần, vào đúng khung giờ sẽ phát, trên đúng thiết bị và đúng kiểu kết nối sẽ dùng. Con số thấp nhất trong các lần đo mới là con số để tính.
Vì sao chỉ tốc độ tải lên mới quyết định
Xem video là kéo dữ liệu về máy, dùng chiều tải xuống. Phát trực tiếp thì ngược lại: máy bạn liên tục đẩy hình tiếng đi, dùng chiều tải lên. Hai chiều này là hai con số riêng, và con số được nói tới khi người ta khoe mạng nhanh gần như luôn là chiều tải xuống. Một đường mạng xem video độ nét cao không vấp vẫn có thể phát trực tiếp giật cục.
Lượng dữ liệu luồng của bạn gửi đi mỗi giây gọi là bitrate, đo bằng kbps. Bitrate 4.000 kbps nghĩa là mỗi giây máy phải đẩy đi 4.000 kilobit, tức 4 Mbps, đều đặn không nghỉ suốt buổi. Khác với tải một tệp, luồng trực tiếp không chờ được: giây nào đường truyền không gánh nổi thì dữ liệu của giây đó bị dồn lại, rồi bị bỏ. Người xem thấy hình đứng, vỡ ô vuông hoặc vòng xoay chờ.
Vì thế câu hỏi đúng không phải "gói mạng bao nhiêu Mbps" mà là "đường tải lên của nhà mình, vào giờ sẽ phát, giữ đều được bao nhiêu". Con số trên hợp đồng là mức cao nhất trong điều kiện lý tưởng tới máy chủ gần nhất. Luồng của bạn thì đi tới máy chủ nhận luồng, có thể ở rất xa, vào giờ cả khu phố cùng dùng mạng.
Cách đo cho ra con số dùng được
Đo một lần lúc rảnh rỗi rồi yên tâm là cách đo phổ biến nhất và ít giá trị nhất. Đo cho đúng mất mười phút:
- Đo vào đúng khung giờ sẽ phát. Định phát 20 giờ thì đo lúc 20 giờ, tốt nhất là đúng ngày trong tuần. Tối thứ Bảy và sáng thứ Ba là hai đường mạng khác nhau.
- Đo trên đúng thiết bị, đúng chỗ ngồi, đúng kiểu kết nối. Sẽ phát bằng máy tính xách tay qua sóng không dây ở phòng trong thì đo đúng như thế, đừng đo bằng điện thoại đứng cạnh bộ phát.
- Giữ nguyên sinh hoạt bình thường của nhà. Người nhà vẫn xem phim, con vẫn học qua mạng. Buổi phát thật sẽ diễn ra trong đúng hoàn cảnh ấy.
- Đo ba tới năm lần, cách nhau một hai phút. Dùng bất kỳ trang đo tốc độ nào, chỉ nhìn dòng tải lên.
- Ghi lại con số thấp nhất, không lấy trung bình. Luồng trực tiếp hỏng ở lúc mạng tệ nhất, không hỏng ở lúc trung bình.
- Nhìn độ chênh giữa các lần. Ba lần ra 18, 19, 18 Mbps là đường ổn. Ba lần ra 22, 6, 15 Mbps là đường chập chờn dù con số cao nhất đẹp hơn; với đường này, hãy tính theo số 6.
Trang đo tốc độ thường đo tới một máy chủ gần bạn nên cho con số lạc quan. Coi nó là mức trần. Phép đo thật sự là phát thử mười phút, phần sau của bài sẽ nói.
Quy đổi từ tốc độ tải lên ra bitrate nên đặt
Quy tắc nghề: bitrate đặt không quá khoảng một nửa tốc độ tải lên thấp nhất đo được. Nửa còn lại dành cho tiếng, cho dao động của đường truyền và cho mọi thiết bị khác trong nhà. Áp quy tắc đó ra bảng:
| Tải lên thấp nhất đo được | Bitrate hình nên đặt | Phát được gì |
|---|---|---|
| Dưới 3 Mbps | Chưa đủ cho mốc khuyến nghị của 720p | Phải cải thiện đường mạng trước, hoặc chấp nhận hình mềm với cảnh ít chuyển động |
| 3–6 Mbps | Khoảng 1.500–3.000 kbps | 720p ở mức thấp; hợp với người ngồi nói, ít chuyển động |
| 6–8 Mbps | 3.000–4.000 kbps | 720p ổn định, mức dùng được cho hầu hết buổi phát |
| 9–12 Mbps | 4.500–6.000 kbps | 1080p |
| Trên 12 Mbps | Vẫn dừng ở khoảng 6.000 kbps khi phát nhiều nơi | Phần dư làm dự phòng, không cần đẩy bitrate lên thêm |
Tiếng cần thêm khoảng 128 kbps, không đáng kể so với hình nhưng đã nằm trong nửa dự phòng. Dòng cuối cùng hay gây ngạc nhiên: mạng nhanh hơn không có nghĩa nên đặt bitrate cao hơn, vì trần nằm ở phía nền tảng.
Nếu phát bằng phòng phát trên trình duyệt, phần mã hoá gửi tới nền tảng đã được đặt sẵn theo các mốc này, bạn không phải nhập bitrate; việc của bạn là bảo đảm đường tải lên đủ rộng. Nếu đẩy luồng từ OBS (phần mềm dựng hình và phát luồng miễn phí), bạn tự nhập con số ở cột giữa và chọn CBR (bitrate cố định). Còn phân vân giữa hai độ phân giải thì xem bài livestream nên chọn 720p hay 1080p.
Mốc bitrate tham khảo theo nền tảng
Mỗi nền tảng công bố khoảng bitrate họ nhận. Bảng dưới ghi theo tài liệu trợ giúp và khuyến nghị phổ biến ở thời điểm viết; hãy coi là mốc tham khảo và kiểm lại trang trợ giúp của nền tảng khi cần chính xác:
| Nền tảng | 720p | 1080p | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Mốc an toàn tới khoảng 4.000 kbps (30 khung hình mỗi giây) | Mốc an toàn tới khoảng 6.000 kbps (30 khung hình mỗi giây) | Chỉ nhận RTMPS; khung hình khoá (keyframe) 2 giây; không đổi thông số giữa buổi | |
| YouTube | 3–8 Mbps | 5–14 Mbps (30 khung hình mỗi giây) | Bitrate cố định, khung hình khoá 2 giây |
| Twitch | Khoảng 3.000 kbps (30 khung) tới 4.500 kbps (60 khung) | Khoảng 6.000 kbps | Trần hình khoảng 6.000 kbps theo khuyến nghị phổ biến |
| Vùng chung khi phát nhiều nơi | Khoảng 3.000–4.000 kbps | Khoảng 4.500–6.000 kbps | Có YouTube trong danh sách đích và phát 1080p thì nên đặt từ 5.000 kbps trở lên |
Với Shopee Live và TikTok, giới hạn bitrate chưa có con số công bố rõ ràng để dẫn; dùng vùng chung ở dòng cuối là cách an toàn, rồi xem luồng thực tế ở phía người xem.
Lưu ý về Facebook: vì nơi này yêu cầu giữ nguyên thông số suốt buổi, quyết định về độ phân giải và bitrate phải chốt trước khi bấm phát. Đang phát mà thấy mạng yếu thì không hạ bitrate giữa chừng được như ý; cách xử lý lúc đó nằm ở bài rớt khung hình, bitrate tụt khi đang phát.
Mạng dây, sóng 5 GHz, 4G/5G: thứ tự ưu tiên
Khi có nhiều lựa chọn kết nối, chọn theo độ ổn định trước, tốc độ sau:
Ưu tiên 1: dây mạng cắm thẳng vào bộ phát. Dây không bị nhiễu, không chia sóng với hàng xóm, không yếu đi khi có người đi ngang hay đóng cửa. Một sợi dây mạng dài mười mét giá tham khảo vài chục nghìn đồng là khoản đầu tư hiệu quả nhất cho buổi phát. Máy tính xách tay mỏng không có cổng mạng thì dùng đầu chuyển từ cổng USB.
Ưu tiên 2: sóng không dây băng tần 5 GHz, ngồi cùng phòng với bộ phát. Băng tần 5 GHz nhanh hơn và ít bị nhiễu hơn 2,4 GHz vì ít thiết bị chen chúc. Đổi lại nó đi xuyên tường kém: cách một bức tường là yếu đi rõ, cách hai bức thì thua cả 2,4 GHz. Vì vậy điều kiện "cùng phòng" quan trọng ngang với chữ "5 GHz".
Ưu tiên 3: sóng 2,4 GHz. Đi xa hơn, xuyên tường khá hơn, nhưng chậm hơn và dùng chung băng tần với đủ thứ từ lò vi sóng tới thiết bị không dây của hàng xóm. Dùng khi không còn cách nào khác, và hạ kỳ vọng về độ phân giải.
Dự phòng: 4G, 5G phát từ điện thoại. Sóng di động có thể rất nhanh, nhưng dao động theo vị trí, theo giờ và theo số người quanh đó. Nó là phao cứu sinh tốt khi mạng nhà mất, không phải đường chính cho buổi phát dài. Tính trước lượng dữ liệu: luồng 4.000 kbps tiêu khoảng 1,8 GB mỗi giờ. Hãy thử nối máy tính vào điểm phát của điện thoại một lần trước ngày phát để biết nó chạy và biết cách bật.
Điều không cần mua: bộ phát đắt tiền nhiều ăng-ten, khi vấn đề chỉ là khoảng cách. Dời chỗ ngồi lại gần hoặc kéo một sợi dây giải quyết được điều mà bộ phát mới chưa chắc giải quyết.
Vì sao số đo đẹp mà vẫn rớt
Đây là câu hỏi người làm nghề được nghe nhiều nhất: "Mạng nhà đo được mấy chục Mbps cơ mà?" Có năm lời giải thích, xếp theo độ thường gặp:
Đường truyền không đều. Phép đo tốc độ cho con số trung bình trong mười mấy giây. Nó không cho thấy những lần đường truyền khựng lại nửa giây, mất vài gói dữ liệu, hay độ trễ nhảy lên rồi tụt xuống. Tải tệp không sao vì nó tự gửi lại; luồng trực tiếp thì lộ hết. Dấu hiệu nhận biết: các lần đo liên tiếp cho kết quả chênh nhau nhiều, hoặc cuộc gọi có hình trên cùng đường mạng hay bị đơ.
Người khác đang dùng chung. Đường tải lên là của cả nhà. Điện thoại tự sao lưu ảnh lên đám mây lúc cắm sạc buổi tối, máy tính khác đang đồng bộ thư mục, camera an ninh đẩy hình lên máy chủ, ai đó đang họp có hình. Mỗi thứ lấy một phần đúng cái chiều bạn cần. Chúng không chạy lúc bạn đo buổi trưa, và chạy đúng lúc bạn phát buổi tối.
Giờ cao điểm của cả khu. Buổi tối, đường truyền chung của khu phố tải nặng hơn. Con số đo lúc mười giờ sáng không nói gì về tám giờ tối.
Bộ phát quá tải hoặc quá nóng. Bộ phát chạy nhiều tháng không khởi động lại, đặt trong hộc tủ kín, gánh vài chục thiết bị. Khởi động lại bộ phát một giờ trước buổi phát là thói quen rẻ và có ích.
Chính máy phát bị nghẽn, không phải mạng. Máy tính quá tải cũng cho ra hình giật giống hệt mạng yếu. Cách phân biệt nhanh: mở trình quản lý tác vụ xem bộ xử lý có đang chạy kịch trần không. Nếu có, đóng bớt ứng dụng trước khi đổ cho mạng.
Phép đo đáng tin nhất: phát thử mười phút
Mọi phép đo tốc độ chỉ là ước lượng. Phép thử thật là đẩy đúng luồng sẽ phát, qua đúng đường mạng, tới đúng nền tảng, trong ít nhất mười phút, vào đúng khung giờ. Đặt buổi phát ở chế độ không công khai rồi mở xem trên một thiết bị khác đã cắm tai nghe, tốt nhất là điện thoại dùng sóng di động để không ăn vào chính đường mạng đang thử.
Trong mười phút đó, nhìn ba thứ. Hình có lúc nào đứng lại hoặc vỡ ô vuông không. Tiếng có lúc nào đứt hoặc méo không. Và trạng thái đích phát có lúc nào chuyển sang nối lại không. Nếu đẩy từ OBS, nhìn thêm số khung hình bị rớt do mạng ở thanh trạng thái: số đó đứng yên là tốt, tăng đều là đường tải lên không gánh nổi bitrate đang đặt.
Mười phút sạch chưa bảo đảm cả buổi hai tiếng sạch, nhưng mười phút có vấn đề thì chắc chắn buổi thật có vấn đề. Khi có vấn đề, sửa một thứ mỗi lần rồi thử lại: trước hết chuyển sang dây mạng; nếu đã dùng dây thì tạm ngừng các thiết bị khác đang tải lên; sau đó mới tới hạ độ phân giải. Sửa ba thứ cùng lúc thì không biết thứ nào có tác dụng.
Khi mạng không đủ: làm gì theo thứ tự
Đo ra con số thấp không có nghĩa là thôi phát. Đi lần lượt từ việc không tốn tiền:
- Dừng mọi thứ đang tải lên trong nhà trong giờ phát: sao lưu đám mây, đồng bộ ảnh, cập nhật phần mềm. Thường lấy lại được một phần đáng kể.
- Chuyển sang dây mạng hoặc dời chỗ ngồi về cùng phòng với bộ phát.
- Đổi giờ phát nếu được. Lệch khỏi giờ cao điểm một tiếng có khi khác hẳn.
- Hạ độ phân giải trước khi phát. Luồng 720p đủ bitrate trông đẹp hơn luồng 1080p thiếu bitrate. Người xem bằng điện thoại khó nhận ra khác biệt giữa hai độ phân giải, nhưng nhận ra hình vỡ ngay.
- Giảm chuyển động trong khung hình. Ngồi yên trước phông trơn cần ít dữ liệu hơn nhiều so với đi lại trước tấm rèm kim tuyến. Cùng một bitrate, cảnh tĩnh nét hơn cảnh động.
- Hỏi nhà mạng về tốc độ tải lên của gói đang dùng và của gói cao hơn. Khi hỏi, nói rõ là hỏi chiều tải lên.
- Chuẩn bị sóng di động dự phòng cho những buổi không được phép hỏng.
Một điều giúp được từ phía công cụ: khi phát đa nền tảng qua VietnamStream, máy bạn chỉ đẩy một luồng duy nhất, việc nhân ra các đích do máy chủ làm. Thêm nền tảng thứ hai, thứ ba không làm tăng lượng tải lên của nhà bạn. Nếu trước đây bạn từng tự đẩy song song hai ba luồng từ máy và bị giật, đó là chỗ đường mạng được giải toả; cơ chế nằm ở trang phát đa nền tảng.
Câu hỏi thường gặp
Mạng bao nhiêu Mbps thì livestream được 1080p?
Tốc độ tải lên thấp nhất đo được vào giờ phát nên ở khoảng 9–12 Mbps, vì luồng 1080p thường đặt bitrate khoảng 4.500–6.000 kbps và quy tắc nghề là bitrate không quá khoảng một nửa tốc độ tải lên. Con số trên hợp đồng không dùng để tính; hãy đo thực tế nhiều lần và lấy số thấp nhất.
Tốc độ tải xuống cao thì có giúp livestream mượt hơn không?
Không trực tiếp. Phát trực tiếp là đẩy dữ liệu đi nên dùng chiều tải lên. Tốc độ tải xuống chỉ ảnh hưởng tới việc bạn xem lại buổi phát của mình hoặc nhìn thấy khách mời. Khi đo tốc độ, hãy nhìn dòng tải lên; khi hỏi nhà mạng, hỏi rõ tốc độ tải lên của gói.
Dùng wifi để livestream có ổn không hay bắt buộc cắm dây?
Dùng được nếu là băng tần 5 GHz và bạn ngồi cùng phòng với bộ phát, không cách tường. Dây mạng vẫn ổn định hơn vì không bị nhiễu và không yếu theo khoảng cách. Với buổi phát quan trọng hoặc dài, nên cắm dây; sóng không dây dành cho buổi ngắn hoặc khi không thể kéo dây.
Livestream bằng 4G tốn bao nhiêu dung lượng mỗi giờ?
Tuỳ bitrate. Luồng 4.000 kbps tiêu khoảng 1,8 GB mỗi giờ, luồng 6.000 kbps khoảng 2,7 GB mỗi giờ, chưa kể dữ liệu bạn dùng để theo dõi bình luận. Hãy kiểm gói dữ liệu có bị giảm tốc độ sau một mức dung lượng nào đó không, vì sau mức ấy tốc độ tải lên thường không còn đủ để phát.
Vì sao đo tốc độ rất cao mà livestream vẫn giật?
Thường do đường truyền không đều, có thiết bị khác trong nhà đang tải lên cùng lúc, hoặc đo vào giờ thấp điểm còn phát vào giờ cao điểm. Cũng có thể máy tính quá tải chứ không phải mạng. Hãy đo lại nhiều lần đúng giờ phát, xem độ chênh giữa các lần và phát thử mười phút để thấy luồng thật.
Nên đo tốc độ mạng mấy lần trước khi livestream?
Ba tới năm lần liên tiếp, cách nhau một hai phút, vào đúng khung giờ sẽ phát và trên đúng thiết bị sẽ dùng. Lấy con số tải lên thấp nhất để tính bitrate, không lấy trung bình. Nếu lịch phát cố định hằng tuần, đo lại mỗi khi đổi chỗ ngồi, đổi thiết bị hoặc thấy luồng có dấu hiệu giật.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.


