Hình và tiếng lệch nhau khi phát trực tiếp: tìm đúng khâu gây lệch
Livestream lệch tiếng có hai bệnh khác nhau và cách chữa khác nhau. Lệch cố định, tức lúc nào cũng lệch đúng một khoảng, là do một thiết bị trong chuỗi chậm hơn thiết bị kia; bù trễ trong phần mềm là hết. Lệch tăng dần, đầu buổi khớp mà càng về sau càng xa, là do tần số lấy mẫu không thống nhất hoặc máy quá tải bỏ khung; bù trễ không chữa được.
Để biết đang gặp loại nào, vỗ tay một cái trước ống kính ở đầu buổi và một cái sau nửa giờ, rồi so hai lần.
Lệch cố định và lệch tăng dần: phân biệt trước khi chỉnh
Phần lớn người gặp hình tiếng lệch nhau lao ngay vào ô chỉnh trễ, kéo thử vài con số cho tới khi thấy tạm khớp. Cách đó chỉ đúng với một nửa số ca. Nếu độ lệch đang lớn dần theo thời gian thì con số vừa chỉnh đúng ở phút thứ năm sẽ sai ở phút thứ năm mươi, và bạn tưởng mình chỉnh chưa khéo.
Lệch cố định có nguồn gốc từ độ trễ xử lý của thiết bị. Mỗi thiết bị cần một khoảng thời gian để đưa tín hiệu vào máy tính, và khoảng đó gần như không đổi. Camera đi qua một đường, micro đi qua đường khác, hai đường dài ngắn khác nhau thì tới nơi lệch nhau. Lệch bao nhiêu ở phút đầu thì vẫn bấy nhiêu ở giờ thứ ba.
Lệch tăng dần có nguồn gốc từ hai chiếc đồng hồ chạy khác nhịp: tiếng được đếm theo một nhịp, hình theo một nhịp khác, hoặc có khung hình bị bỏ rơi dọc đường. Mỗi giây chỉ sai một chút xíu, nhưng sai số cộng dồn. Loại này phải sửa từ gốc.
Còn một loại thứ ba, không phải bệnh của bạn: chỉ một người xem thấy lệch, do thiết bị hoặc đường mạng của riêng họ. Vì vậy trước khi sửa gì, đo đã.
Đo độ lệch bằng một tiếng vỗ tay trước ống kính
Tiếng vỗ tay là công cụ đo có sẵn: nó có một khoảnh khắc nhìn thấy rõ (hai bàn tay chạm nhau) và một âm thanh gọn, đứng riêng. Làm như sau:
- Bật ghi hình cục bộ trong phần mềm phát, hoặc phát thử ở chế độ không công khai có lưu bản ghi. Đo trên bản ghi thì loại được yếu tố đường mạng của người xem.
- Đứng trước ống kính, giơ hai tay ngang ngực để thấy rõ, vỗ dứt khoát ba cái, mỗi cái cách nhau vài giây.
- Để phần mềm chạy tiếp khoảng ba mươi phút với đúng các nguồn sẽ dùng cho buổi thật, rồi vỗ thêm ba cái.
- Mở bản ghi bằng một trình phát cho tua từng khung, hoặc kéo vào phần mềm dựng phim. Tìm khung hình hai bàn tay vừa chạm nhau, nhìn dạng sóng âm xem đỉnh tiếng vỗ nằm trước hay sau khung đó.
- Đếm số khung chênh nhau. Ở 30 khung hình mỗi giây, mỗi khung dài khoảng 33 mili giây; chênh ba khung tức khoảng 100 mili giây.
- So lần vỗ đầu với lần vỗ sau nửa giờ. Bằng nhau là lệch cố định. Lần sau lớn hơn là lệch tăng dần.
Ghi lại hai thứ: tiếng tới trước hay hình tới trước, và chênh bao nhiêu mili giây. Chiều lệch quyết định bạn phải làm chậm bên nào. Về cảm nhận, người xem khó chịu với tiếng tới trước hình hơn nhiều so với tiếng tới sau một chút, vì ngoài đời âm thanh vốn luôn tới tai sau ánh sáng.
Sau khi đo trên bản ghi, xem lại một lần ở phía người xem trên nền tảng. Nếu bản ghi khớp mà phía người xem lệch, vấn đề không nằm ở thiết bị của bạn.
Lệch cố định: thiết bị nào chậm, bù bên nào
Bảng dưới liệt kê các chuỗi thiết bị hay tạo ra lệch cố định và hướng bù:
| Chuỗi thiết bị | Bên nào chậm | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Máy ảnh nối qua thiết bị ghi hình (capture card), micro cắm thẳng máy tính. | Hình chậm hơn tiếng. | Bù trễ tiếng: thêm độ trễ cho micro bằng đúng khoảng đã đo. |
| Camera qua bộ trộn hình rồi mới vào máy tính. | Hình chậm hơn tiếng, thường nhiều hơn dòng trên. | Bù trễ tiếng; hoặc đưa tiếng đi cùng đường với hình qua bộ trộn. |
| Webcam cắm thẳng, micro không dây hoặc tai nghe không dây kiêm micro. | Tiếng chậm hơn hình. | Đổi sang micro có dây; nếu buộc dùng, làm trễ nguồn hình bằng bộ lọc trễ hình. |
| Tiếng đi qua bộ xử lý âm thanh (sound card) có nhiều hiệu ứng. | Tiếng chậm hơn hình một chút. | Tắt bớt hiệu ứng xử lý nặng, hoặc làm trễ nguồn hình. |
Trong OBS (phần mềm dựng hình và phát luồng miễn phí), ô bù trễ tiếng nằm ở bảng thuộc tính âm thanh nâng cao, mỗi nguồn tiếng có một ô độ lệch đồng bộ tính bằng mili giây. Điền số dương để làm tiếng chậm lại. Chỉnh xong vỗ tay đo lại, đừng tin vào cảm giác.
Một cái bẫy liên quan tới tai nghe không dây: nếu bạn nghe kiểm tra qua tai nghe không dây, tiếng trong tai luôn tới muộn so với hình trên màn hình, dù luồng phát ra hoàn toàn khớp. Đừng chỉnh độ lệch theo thứ bạn nghe trong tai nghe đó. Chỉ chỉnh theo bản ghi.
Lệch tăng dần: hai đồng hồ chạy khác nhịp
Nếu lần vỗ tay sau nửa giờ lệch nhiều hơn lần đầu, thôi chỉnh ô bù trễ và tìm một trong bốn nguyên nhân sau:
Tần số lấy mẫu không thống nhất. Âm thanh số được đo theo số mẫu mỗi giây, phổ biến là 44,1 kHz hoặc 48 kHz. Nếu micro hoặc bộ xử lý âm thanh chạy ở mức này, hệ điều hành đặt mức kia, còn phần mềm phát lại đặt một mức khác, thì âm thanh bị chuyển đổi nhiều lần và có thể trôi dần so với hình. Cách sửa: chọn một mức, thường là 48 kHz, rồi đặt giống nhau ở cả ba nơi. Chi tiết nằm ở bài cấu hình âm thanh OBS cho livestream.
Máy quá tải bỏ khung. Khi bộ xử lý hoặc card đồ hoạ không kịp, khung hình bị bỏ trong khi tiếng vẫn chạy đều. Mỗi khung mất đi là hình hụt thêm một nhịp. Bảng thống kê của phần mềm phát cho thấy số khung bị bỏ; cách đọc và xử lý nằm ở bài rớt khung hình, bitrate tụt khi đang phát.
Tệp video có tốc độ khung không đều. Video quay bằng điện thoại thường có tốc độ khung thay đổi theo từng đoạn. Đem tệp đó phát vào luồng trực tiếp, có phần mềm đọc không khớp và tiếng trôi dần. Xuất lại tệp ở tốc độ khung cố định trước khi dùng.
Thiết bị âm thanh cắm qua bộ chia cổng yếu. Bộ chia cổng USB không có nguồn riêng, gánh cùng lúc camera, micro và ổ cứng, có thể làm rơi dữ liệu âm thanh từng chút. Cắm micro thẳng vào máy để loại trừ.
Cách tạm chữa cháy khi đang phát mà phát hiện lệch tăng dần: tắt rồi bật lại nguồn hình hoặc nguồn tiếng đang trôi để nó bắt nhịp lại từ đầu. Độ lệch về gần không rồi lại lớn dần, nên đây chỉ là cách sống sót tới hết buổi.
Trong phòng phát trên trình duyệt và với khách mời
Khi phát bằng phòng phát chạy trên trình duyệt, camera và micro được trình duyệt lấy cùng lúc và tự căn theo đồng hồ của nó, nên với webcam và micro cắm thẳng, hình tiếng thường khớp sẵn. Lệch xuất hiện chủ yếu trong hai trường hợp: một thiết bị trong chuỗi có độ trễ riêng lớn, hoặc máy đang quá tải.
Trường hợp thứ nhất hay gặp với micro không dây kết nối kiểu tai nghe điện thoại. Loại kết nối này nén và truyền tiếng chậm hơn hẳn dây cắm, nên miệng mấp máy trước, tiếng ra sau. Cách chắc nhất là sửa ở nguồn: đổi sang micro có dây, micro cắm cổng USB, hoặc bộ micro không dây loại có đầu thu riêng cắm vào máy. Tương tự, máy ảnh đi qua thiết bị ghi hình sẽ đưa hình vào chậm; khi đó nên lấy tiếng từ chính máy ảnh qua cùng thiết bị ấy để hai thứ chậm bằng nhau.
Trường hợp thứ hai nhận ra bằng quạt máy rú và hình giật. Đóng các thẻ không dùng, tắt ứng dụng nặng, cắm sạc. Với khách mời, bạn không chỉnh được máy của họ, nên dặn trước hai điều: dùng tai nghe có dây và đóng các ứng dụng khác. Một khách bị lệch tiếng nặng thường là khách đang dùng tai nghe không dây làm micro.
Nếu bạn cần bù trễ chính xác từng mili giây cho một chuỗi thiết bị phức tạp, hãy dựng hình trong OBS, bù trễ ở đó, rồi đẩy luồng đã khớp vào VietnamStream để nhân ra các nền tảng.
Chỉ lệch ở phía người xem hoặc chỉ trên một nền tảng
Bản ghi cục bộ khớp hoàn toàn, nhưng có người xem nhắn là tiếng lệch. Trước khi đụng vào bất cứ thứ gì, hỏi lại: mấy người thấy, hay một người? Một người thì gần như chắc chắn do máy của họ: điện thoại yếu giải mã không kịp, loa không dây thêm độ trễ, hoặc mạng chập chờn làm trình phát bắt nhịp sai. Bảo họ tải lại trang xem là đủ.
Nhiều người cùng thấy trên một nền tảng trong khi nơi khác bình thường thì tự mở nền tảng đó trên hai thiết bị khác nhau để xác nhận. Nếu đúng, kiểm lại thông số luồng: khung hình khoá (keyframe) cách nhau 2 giây, bitrate cố định, tiếng AAC. Luồng sai các thông số này dễ bị khâu xử lý lại của nền tảng làm hỏng nhịp. Nếu thông số đã đúng, nhiều khả năng là trục trặc tạm thời phía nền tảng, và bạn không sửa được gì ngoài chờ.
Điều không nên làm là chỉnh ô bù trễ vì một bình luận. Bạn sẽ làm lệch luồng cho tất cả những người đang xem bình thường để chiều theo một máy đang có vấn đề.
Những việc không cần làm và danh sách kiểm trước buổi
Vài thứ hay được khuyên nhưng không giải quyết chuyện lệch tiếng:
- Tăng bitrate. Bitrate cao hơn không làm hình tiếng khớp hơn, còn có thể làm máy và mạng nặng thêm.
- Mua camera đắt hơn. Camera tốt hơn đi qua thiết bị ghi hình vẫn chậm như cũ.
- Cài thêm phần mềm "đồng bộ". Ô bù trễ có sẵn trong phần mềm phát đã đủ cho lệch cố định.
- Chỉnh bằng mắt trong lúc đang lên sóng. Không có tiếng vỗ tay làm mốc thì bạn chỉ đang đoán.
Danh sách kiểm chép dùng được: tần số lấy mẫu của micro, hệ điều hành và phần mềm phát đặt cùng một mức; mỗi khi đổi camera, đổi micro hoặc đổi cách đấu nối thì vỗ tay đo lại; số bù trễ được ghi vào một tờ giấy dán cạnh máy kèm tên bộ thiết bị tương ứng; phát thử ít nhất mười phút và vỗ tay cả ở đầu lẫn cuối đoạn thử; xem lại ở phía người xem bằng một thiết bị đã tắt loa ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Livestream lệch tiếng thì chỉnh ở đâu trong OBS?
Mở bảng thuộc tính âm thanh nâng cao, tìm nguồn tiếng cần chỉnh và điền số vào ô độ lệch đồng bộ, đơn vị là mili giây. Số dương làm tiếng chậm lại, dùng khi hình tới sau tiếng. Trước khi điền, hãy đo bằng một tiếng vỗ tay trên bản ghi để biết chiều lệch và khoảng lệch thật.
Vì sao đầu buổi khớp mà càng phát lâu tiếng càng lệch?
Đó là lệch tăng dần, thường do tần số lấy mẫu của thiết bị âm thanh, hệ điều hành và phần mềm phát không cùng một mức, hoặc do máy quá tải nên khung hình bị bỏ dần. Bù trễ không chữa được loại này. Đặt tất cả về cùng 48 kHz và giảm tải cho máy rồi đo lại sau nửa giờ.
Dùng thiết bị ghi hình ngoài thì tiếng hay hình tới trước?
Thường tiếng tới trước nếu micro cắm thẳng vào máy tính, vì hình từ máy ảnh phải đi qua thiết bị ghi hình và mất thêm một khoảng xử lý. Bạn bù bằng cách thêm độ trễ cho nguồn tiếng đúng bằng khoảng đo được. Cách khác là lấy tiếng qua chính máy ảnh để hai thứ đi chung một đường.
Micro không dây có làm tiếng trễ không?
Có thể. Loại kết nối không dây kiểu tai nghe điện thoại truyền tiếng chậm hơn dây cắm rõ rệt, nên miệng nói trước, tiếng ra sau. Bộ micro không dây chuyên dụng có đầu thu riêng thì độ trễ nhỏ hơn nhiều. Nếu thấy lệch, thử lại bằng một micro có dây để xác nhận nguyên nhân.
Lệch bao nhiêu thì người xem nhận ra?
Không có một con số cứng cho mọi người, nhưng lệch từ vài khung hình trở lên là khán giả chú ý bắt đầu thấy khó chịu, nhất là khi quay cận mặt người đang nói. Tiếng tới trước hình dễ bị nhận ra hơn tiếng tới sau. Mục tiêu thực tế là đưa độ lệch về trong khoảng một tới hai khung.
Chỉ một người xem báo lệch tiếng thì có cần chỉnh không?
Không. Một người báo trong khi những người khác không thấy gì thường là do thiết bị hoặc đường mạng của riêng người đó. Bạn kiểm lại bằng cách tự mở buổi phát trên một thiết bị khác đã tắt loa ngoài. Nếu phía bạn khớp, nhờ họ tải lại trang xem thay vì chỉnh luồng.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
