Chuẩn bị tệp video để phát lại: định dạng, bitrate, khung hình khoá
Định dạng video để livestream phát lại an toàn nhất là tệp MP4 với hình H.264, tiếng AAC, khung hình khoá mỗi 2 giây và bitrate cố định quanh mức nền tảng nhận: 3.000 đến 4.000 kbps cho 720p, 4.500 đến 6.000 kbps cho 1080p. Tốc độ khung hình giữ đều 30 khung mỗi giây.
Tệp xuất đúng như vậy thì máy chủ chỉ việc chuyển tiếp, luồng tới nền tảng sạch và ít lỗi. Tệp quay thẳng từ điện thoại gần như không bao giờ đạt sẵn, nên cần chuẩn hoá một lần trước khi tải lên kho.
Vì sao tệp phải đúng chuẩn ngay từ khâu xuất
Khi bạn live bằng camera, có một bộ mã hoá đứng giữa: nó nhận hình thô và nén theo đúng thông số bạn cài, đều đặn từng giây. Khi phát từ tệp, phần nén đã xong từ lúc xuất tệp. Máy chủ đọc tệp và gửi đi; tệp nén thế nào thì nền tảng nhận thế ấy. Mọi thứ lệch chuẩn trong tệp, từ khoảng khung hình khoá quá dài tới bitrate (lượng dữ liệu gửi đi mỗi giây) nhảy vọt ở cảnh nhiều chuyển động, đều đi thẳng tới nền tảng.
Nền tảng thì khá cứng nhắc với luồng trực tiếp. Facebook nêu rõ hình H.264, tiếng AAC, khung hình khoá 2 giây và không quá 4 giây, không đổi thông số giữa buổi. YouTube cũng yêu cầu khung hình khoá 2 giây và bitrate cố định. Luồng sai chuẩn không phải lúc nào cũng bị từ chối; thường nó vẫn lên, nhưng kèm cảnh báo chất lượng, người xem mới vào chờ lâu mới có hình, hoặc hình tiếng lệch dần theo thời gian.
Vì thế tiền đầu tư vào tệp là tiền hời nhất của cả quy trình phát lại. Xuất đúng một lần, tệp ấy phát mười lần đều sạch. Xuất ẩu, lần nào phát cũng thấp thỏm, và lỗi lại lộ ra đúng lúc không ai ngồi canh.
Bảng thông số xuất tệp cho phát lại
Đây là bộ số chung mà Facebook, YouTube và phần lớn nơi nhận luồng khác cùng chấp nhận. Chép vào phần cài đặt xuất của phần mềm dựng phim bạn đang dùng:
| Thông số | Đặt là | Vì sao |
|---|---|---|
| Kiểu tệp | MP4 | Gọn, phần mềm nào cũng xuất được |
| Mã hoá hình | H.264 | Nền tảng nào cũng nhận qua luồng |
| Độ phân giải | 1280×720 hoặc 1920×1080 | Chọn một, dùng cho mọi tệp trong cùng danh sách phát |
| Tốc độ khung hình | 30 khung mỗi giây, cố định | Tránh tốc độ thay đổi của tệp điện thoại |
| Khung hình khoá (keyframe) | Mỗi 2 giây, tức 60 khung một lần | Yêu cầu chung của Facebook và YouTube |
| Bitrate hình 720p | 3.000–4.000 kbps, cố định (CBR) | Mốc an toàn cho mọi nơi |
| Bitrate hình 1080p | 4.500–6.000 kbps, cố định (CBR) | 6.000 kbps là mốc nên dừng với Facebook và Twitch |
| Tiếng | AAC, 128 kbps, hai kênh | Mức mọi nền tảng nêu |
| Quét hình | Liên tục, không xen kẽ | Hình xen kẽ gây răng cưa khi chuyển động |
Hai dòng người mới hay bỏ sót là khung hình khoá và kiểu bitrate. Phần mềm dựng phim mặc định để khung hình khoá "tự động", có khi cách nhau cả chục giây vì với video xem thường chuyện đó vô hại. Còn kiểu bitrate thường mặc định là thay đổi để tệp nhẹ. Cả hai phải chỉnh tay. Nếu phần mềm không có lựa chọn bitrate cố định tuyệt đối, hãy chọn kiểu thay đổi có giới hạn và đặt mức tối đa bằng đúng mức mục tiêu. Ý nghĩa của con số 2 giây được giải thích ở bài khung hình khoá 2 giây là gì.
Vì sao tệp quay bằng điện thoại hay gây lỗi
Tệp điện thoại xem trên điện thoại thì đẹp. Đưa vào luồng trực tiếp thì lộ năm vấn đề:
Tốc độ khung hình thay đổi. Điện thoại không quay đều 30 khung mỗi giây. Khi thiếu sáng nó giảm tốc độ để lấy sáng, khi máy nóng nó bỏ khung. Tệp vẫn xem mượt trên máy vì trình phát đọc mốc thời gian của từng khung. Luồng trực tiếp thì cần nhịp đều; gặp tệp kiểu này, hình và tiếng lệch nhau dần, đầu buổi khớp môi mà cuối buổi lệch cả giây.
Bitrate quá cao. Điện thoại đời mới quay ở mức dữ liệu gấp nhiều lần mức nền tảng nhận cho luồng trực tiếp, nhất là ở chế độ 4K. Đẩy nguyên tệp như vậy đi, nền tảng hoặc từ chối, hoặc nhận rồi báo luồng không ổn định. Tệp cũng nặng vô ích, tải lên rất lâu.
Kiểu mã hoá tiết kiệm dung lượng. Nhiều máy mặc định quay bằng kiểu mã hoá mới hơn H.264 để tệp nhẹ. Facebook chỉ nêu H.264 cho luồng trực tiếp, nên tệp kiểu này phải chuyển lại.
Màu dải rộng. Video quay ở chế độ dải sáng rộng khi đưa qua luồng thường hay bị bạc màu, xám xịt. Khi xuất lại, chọn không gian màu chuẩn thông thường.
Xoay hình bằng thẻ ghi chú. Điện thoại đôi khi lưu hình ngang kèm một ghi chú "hãy xoay dọc khi phát". Không phải khâu nào cũng đọc ghi chú đó, và kết quả là hình nằm nghiêng. Xuất lại sẽ "nướng" hướng xoay vào hình thật.
Kết luận thực dụng: mọi tệp từ điện thoại đều nên đi qua một lần xuất lại theo bảng trên, kể cả khi nó "có vẻ phát được". Lỗi của tệp điện thoại là loại lỗi đến chậm, thường sau phút thứ hai mươi, khi bạn đã thôi theo dõi.
Chuẩn hoá một tệp: thứ tự làm
Bạn dùng phần mềm dựng phim nào quen tay cũng được, hoặc một công cụ chuyển mã miễn phí. Tên trình đơn khác nhau, còn việc cần làm thì giống nhau:
- Tạo dự án đúng khung trước khi kéo tệp vào. Đặt độ phân giải và 30 khung mỗi giây cho dự án. Nếu để phần mềm tự lấy theo tệp nguồn, nó sẽ thừa hưởng luôn cái sai của tệp.
- Cắt đầu, cắt đuôi. Bỏ đoạn chỉnh máy, đoạn im lặng, lời hẹn gắn với thời điểm.
- Chỉnh tiếng như phần dưới: đều mức, không vỡ.
- Mở phần cài đặt xuất, điền theo bảng thông số. Tìm cho ra ô khoảng khung hình khoá; nó thường nằm trong phần nâng cao.
- Bật tuỳ chọn tối ưu cho phát trên web nếu có. Tuỳ chọn này đưa phần chỉ mục lên đầu tệp, giúp các khâu sau đọc tệp nhanh hơn.
- Xuất, rồi mở tệp kết quả xem thông tin. Đừng tin phần mềm đã làm đúng những gì bạn chọn; kiểm lại như mục tự kiểm bên dưới.
Với loạt nhiều tệp, lưu bộ cài đặt xuất thành một mẫu có tên rõ như "Phát lại 720p" rồi dùng lại. Mọi tệp ra cùng một khuôn, ghép vào danh sách phát không lo chỗ nối.
Tiếng: mức đều, không vỡ, và ba mươi giây ở hai đầu
Người xem bỏ qua hình hơi mờ, nhưng tắt ngay khi tiếng khó nghe. Với tệp phát lại, có ba việc về tiếng. Một là mức đều: bản ghi buổi live thường có đoạn nói thầm, đoạn cười lớn, đoạn bật nhạc. Dùng chức năng chuẩn hoá âm lượng của phần mềm để kéo cả tệp về một mức chung. Con số hay được lấy làm mốc cho video trên mạng là khoảng âm 14 LUFS; không cần chính xác tuyệt đối, cần là các tệp của bạn ngang nhau.
Hai là không vỡ. Nhìn đồng hồ mức tiếng khi phát đoạn to nhất: đỉnh không chạm vạch đỏ, nên chừa khoảng một đề-xi-ben dưới mức tối đa. Tiếng đã vỡ từ lúc thu thì không cứu được ở khâu xuất, chỉ hạ nhỏ lại cho đỡ chói; nhưng đừng để khâu xuất làm vỡ thêm vì đẩy âm lượng quá tay.
Ba là kiểm ba mươi giây đầu và ba mươi giây cuối. Đây là chỗ nối khi tệp được lặp hoặc đứng cạnh tệp khác trong danh sách phát. Cuối tệp kết bằng nhạc lớn, đầu tệp mở bằng giọng nói nhỏ, thì chỗ nối sẽ hẫng. Cuối tệp bị cắt cụt giữa câu, người xem tưởng luồng lỗi. Cách làm sạch: cho tiếng nhỏ dần trong một hai giây cuối, cho tiếng lớn dần trong nửa giây đầu, và nghe thử bằng cách phát đoạn cuối rồi nối ngay đoạn đầu.
Tính dung lượng tệp trước khi tải lên
Dung lượng tệp gần như chỉ phụ thuộc bitrate và thời lượng, không phụ thuộc nội dung. Cách tính nhẩm: cộng bitrate hình với bitrate tiếng, nhân với số giây, chia tám. Ra kết quả cho một giờ video: 720p ở 3.500 kbps khoảng 1,6 GB; 1080p ở 4.500 kbps khoảng 2,1 GB; 1080p ở 6.000 kbps khoảng 2,8 GB.
Biết con số này để làm hai việc. Việc thứ nhất là so với kho: gói Miễn phí có 2 GB, tức vừa một video 720p khoảng một giờ; gói Cơ bản 20 GB; gói Chuyên nghiệp 60 GB. Một loạt mười bài giảng 1080p mỗi bài một tiếng ở 6.000 kbps đã gần 28 GB, vượt kho gói Cơ bản. Xuất ở 4.500 kbps thì còn khoảng 21 GB, vẫn vượt; chuyển sang 720p là vừa. Với bài giảng người nói trước bảng, 720p không làm ai phàn nàn.
Việc thứ hai là ước thời gian tải lên. Đo tốc độ tải lên của mạng, không phải tốc độ tải về. Với đường lên 20 Mbps ổn định, 2 GB mất chừng mười lăm phút; với 4G chập chờn có thể cả tiếng. Tệp được tải theo từng khúc nên rớt mạng không mất phần đã lên; cách tải cho chắc với tệp lớn nằm ở bài tải video dung lượng lớn lên bị đứt giữa chừng.
Tự kiểm tệp trước khi tải lên
Năm phút kiểm trên máy mình rẻ hơn nhiều so với phát hiện lỗi khi luồng đã chạy:
- Mở phần thông tin chi tiết của tệp bằng trình phát video hoặc công cụ xem thông tin tệp. Đọc: mã hoá hình có phải H.264, tiếng có phải AAC, độ phân giải, tốc độ khung hình có ghi là cố định.
- So bitrate tổng trong thông tin tệp với mức bạn đặt. Lệch quá xa là phần mềm đã xuất theo kiểu khác với thứ bạn chọn.
- Kéo nhanh tới ba điểm: đầu, giữa, cuối. Hình và môi có khớp ở cả ba điểm không. Lệch ở cuối mà khớp ở đầu là dấu hiệu tốc độ khung hình thay đổi chưa được xử lý.
- Nghe bằng tai nghe đoạn to nhất và đoạn nhỏ nhất.
- Nhìn thời lượng: có đúng với bản dựng không, có vượt trần phiên của gói không.
- Lần đầu dùng một bộ cài đặt mới, tải lên và phát thử riêng tư 10 phút lên chính nền tảng sẽ phát, xem có cảnh báo chất lượng luồng không.
Khi bộ cài đặt đã qua một lần phát thử sạch, những tệp sau xuất cùng mẫu chỉ cần kiểm ba dòng đầu.
Những thứ không cần làm
Chuẩn bị tệp tốt cũng có nghĩa là biết dừng. Vài việc tốn công mà không đem lại gì:
Không cần 4K. Luồng trực tiếp trên các nền tảng phổ biến chủ yếu được xem ở 720p và 1080p, và bảng gói của VietnamStream phát tới 1080p. Tệp 4K chỉ khiến bạn tải lên lâu gấp mấy lần.
Không cần 60 khung mỗi giây cho người nói. Bán hàng, giảng bài, toạ đàm ở 30 khung là đủ mượt. 60 khung chỉ đáng với thể thao và trò chơi, và khi đó bitrate phải tăng theo.
Không cần bitrate "càng cao càng tốt". Vượt mức nền tảng nhận thì không nét hơn, chỉ thêm rủi ro bị báo luồng không ổn định. Hình mềm thường do nguồn quay thiếu sáng, không do thiếu bitrate.
Không cần tiếng cao hơn 128 kbps cho giọng nói. Nâng lên 256 kbps chỉ có nghĩa với chương trình âm nhạc, và Facebook cũng dừng ở mức đó.
Không cần mua phần mềm dựng phim đắt tiền. Việc chuẩn hoá chỉ là cắt và xuất lại; công cụ miễn phí làm đủ.
Câu hỏi thường gặp
Định dạng video nào dùng để livestream phát lại là an toàn nhất?
Tệp MP4 với hình mã hoá H.264 và tiếng AAC là lựa chọn mà mọi nền tảng phổ biến đều nhận qua luồng trực tiếp. Kèm theo đó là khung hình khoá mỗi 2 giây, bitrate cố định và tốc độ 30 khung hình mỗi giây giữ đều suốt tệp. Các kiểu mã hoá mới hơn có nơi nhận có nơi không.
Video quay bằng iPhone có tải lên phát lại ngay được không?
Nên xuất lại trước. Tệp điện thoại thường có tốc độ khung hình thay đổi, bitrate cao hơn nhiều so với mức nền tảng nhận, và có thể dùng kiểu mã hoá tiết kiệm dung lượng thay vì H.264. Phát nguyên tệp dễ gặp hình tiếng lệch dần hoặc cảnh báo luồng không ổn định. Một lần xuất lại theo đúng thông số là hết.
Bitrate bao nhiêu cho tệp 1080p phát lên cả Facebook và YouTube?
Khoảng 4.500 đến 6.000 kbps, cố định, là vùng chung. YouTube nhận cao hơn nhưng với Facebook thì 6.000 kbps cho 1080p là mốc an toàn nên dừng. Với nội dung người nói ít chuyển động, 4.500 kbps đã đủ sạch và giúp tệp nhẹ hơn, tải lên nhanh hơn.
Không đặt khung hình khoá 2 giây thì tệp có phát được không?
Thường vẫn phát được, nhưng nền tảng có thể hiện cảnh báo chất lượng luồng và người mới vào phải chờ lâu hơn mới thấy hình. Facebook nêu khung hình khoá 2 giây và không quá 4 giây, YouTube cũng nêu 2 giây. Vì chỉ sửa được ở khâu xuất tệp nên hãy đặt đúng ngay từ đầu.
Một giờ video 1080p để phát lại nặng khoảng bao nhiêu?
Tuỳ bitrate: khoảng 2,1 GB ở 4.500 kbps và khoảng 2,8 GB ở 6.000 kbps, đã tính cả tiếng 128 kbps. Bản 720p ở 3.500 kbps khoảng 1,6 GB mỗi giờ. Dung lượng gần như không phụ thuộc nội dung, nên bạn tính trước được tệp có vừa kho của gói hay không.
Vì sao video phát lại bị lệch tiếng dần về cuối?
Nguyên nhân thường gặp nhất là tệp nguồn có tốc độ khung hình thay đổi, điển hình là tệp quay điện thoại hoặc bản ghi màn hình. Trình phát trên máy tự bù được nên bạn không thấy, còn luồng trực tiếp thì không. Cách sửa là xuất lại tệp với tốc độ khung hình cố định, rồi kiểm độ khớp môi ở đoạn cuối.
Thông tin về điều kiện, giới hạn của các nền tảng trong bài được ghi theo thời điểm cập nhật và có thể thay đổi.
